Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi për vitin 2026 u dha tre shkencëtarëve, Karl Deisseroth, Peter Hegemann dhe Georg Nagel, për zhvillimin e një teknike që ka ndryshuar mënyrën se si studiuesit analizojnë funksionimin e trurit. Teknikën, e njohur si optogjenetika, Komiteti Nobel e përshkroi si një “çelës të ndjeshëm ndaj dritës” që u lejon shkencëtarëve të kontrollojnë dhe studiojnë me saktësi aktivitetin e qelizave nervore.
Hegemann dhe Nagel zbuluan te algat një proteinë të quajtur channelrhodopsin, ndërsa Karl Deisseroth e shndërroi këtë proteinë në një mekanizëm që mund të përdoret për të kontrolluar qelizat nervore përmes dritës. Kjo qasje teknologjike i jep mundësinë komunitetit shkencor të identifikojë qarqe specifike nervore dhe të studiojë lidhjet e tyre me procese si kujtesa, emocionet dhe sjellja.
Anëtare e Komitetit Nobel, Anna Wedell, theksoi se metoda mund të ndihmojë në përcaktimin se cilat qeliza të trurit janë përgjegjëse për funksione të caktuara. Zbulimi konsiderohet të ketë rëndësi të veçantë për kërkimet mbi sëmundjet neurologjike dhe çrregullimet psikiatrike, pasi u ofron shkencëtarëve mundësinë të studiojnë aktivitetin e trurit me shumë më tepër saktësi.
David Pendlebury, drejtues i analizës së kërkimeve në Clarivate’s Institute for Scientific Information, vuri në dukje se çmimi nënvizon ndikimin e madh të këtij fushë në neuroshkencë dhe në mënyrën se si kuptohet truri dhe sistemi nervor. Optogjenetika, si përshkruhet nga Komiteti Nobel dhe raportimet e ekspertëve, sjell një mjet të ri për manipulimin e aktivitetit neuronal me shkallë dhe selektivitet që nuk ishte i mundur më parë, duke hapur rrugë për studime të drejtuara ndaj funksioneve cerebrale dhe për të kuptuar më mirë mekanizmat e sëmundjeve neurologjike dhe psikiatrike.
