Miliona njerëz në botë përballen me pasojat fizike, emocionale dhe financiare të kancerit, sëmundje që çdo ditë ua merr jetën më shumë se 26 mijë personave, sipas raportit të ri global të OBSH-së. Aktualisht regjistrohen rreth 20.6 milionë raste të reja në vit dhe afro 10 milionë vdekje, duke e bërë kancerin shkakun e dytë të vdekjeve global pas sëmundjeve kardiovaskulare. Ekspertët e OBSH parashikojnë se pa masa urgjente rastet e reja mund të rriten në afro 35 milionë deri në vitin 2050.
Raporti Global i Statusit të Kancerit 2026, bashkëpunim me IARC, analizon politikat parandaluese, kontrollin e duhanit, programet e vaksinimit dhe investimet në trajtime, dhe nxjerr në pah pabarazitë e mëdha në aksesin ndaj shërbimeve shëndetësore. “Kanceri është një sëmundje thellësisht personale që prek pothuajse të gjithë ne. Por nëse një person mbijeton apo jo nga kanceri nuk duhet të varet kurrë nga vendi ku ka lindur apo nga të ardhurat që ka”, tha drejtori i përgjithshëm i OBSH-së, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, dhe theksoi se pabarazitë janë rezultat i zgjedhjeve politike dhe mund të ndryshohen.
Raporti tregon kontraste në mbijetesë: në vendet me të ardhura të larta rreth 87% e grave me kancer gjiri mbijetojnë të paktën pesë vite, ndërsa në vendet me të ardhura të ulëta kjo shifër është rreth 42%. Më pak se një në tre vende ka përfshirë kujdesin ndaj kancerit në paketat e mbulimit universal shëndetësor, dhe mungesa e barnave, pajisjeve dhe shërbimeve të specializuara është pengesë serioze. Sondazhi i parë global me pacientë dhe familjarë zbuloi se 45% përjetojnë vështirësi financiare, më shumë se gjysma raportojnë probleme të shëndetit mendor, dhe pothuajse të gjithë kujdestarët përballen me lodhje dhe izolim social.
Për vitin 2024, Azia kishte 50.7% të rasteve globale dhe 56.5% të vdekjeve; Europa përbënte rreth 21% të rasteve dhe 20% të vdekjeve. Kanceri i mushkërive mbetet shkaku kryesor i vdekjeve; te meshkujt më të shpeshtit janë kanceri i mushkërive, prostata dhe kolorektali, te gratë gjiri, mushkëritë dhe kolorektali. OBSH vlerëson se rreth 4 në 10 raste lidhen me faktorë rreziku të parandalueshëm si duhani, infeksionet HPV/hepatiti, alkooli, mbipesha, mungesa e aktivitetit fizik dhe ushqyerja jo e shëndetshme.
Ka përparime: përdorimi i duhanit ka rënë 27% që nga 2010, kanceret e lidhura me infeksionet bien falë vaksinimeve, dhe 82% e vendeve kanë plane kombëtare për kontrollin e kancerit (krahasuar me 50% në 2010). Megjithatë disponueshmëria e barnave thekson pabarazinë: 9–54% në vendet me të ardhura të ulëta kundrejt 68–94% në vendet e pasura. Raporti i bën thirrje qeverive dhe institucioneve të vendosin pacientin në qendër, duke propozuar tre drejtime: aftësi më të mira, mbrojtje më të madhe dhe vlerë më të madhe. Sipas OBSH-së, vendimet dhe investimet e sotme do të përcaktojnë barrën e kancerit për brezat e ardhshëm; një qasje më njerëzore dhe më e barabartë mund të ulë ndjeshëm ndikimin e sëmundjes.
