Vdekjet në paraburgime nuk janë thjesht lajme të ditës. Ato janë sinjale alarmi për një sistem që duhet të garantojë jetën dhe sigurinë e çdo personi nën kujdesin e tij. Në Shqipëri, këto sinjale po bëhen gjithnjë e më të shpeshta, ndërsa përgjigjet mbeten të zbehta, standarde dhe shpesh pa transparencë të plotë.
Rasti më i fundit është ai i një 41-vjeçari me inicialet B. P., i cili ndërroi jetë më 20 mars 2026, vetëm dy ditë pasi ishte arrestuar për “vjedhje të mbetur në tentativë”. Ai humbi jetën në orët e para të mëngjesit, rreth orës 05:45, pranë Bllokut të Sigurisë në Rrugën “Mine Peza”. Versioni paraprak flet për “shkaqe natyrale”. Një formulim që përdoret shpesh, por që rrallëherë shoqërohet me shpjegime të detajuara për publikun.
Vetëm pak muaj më herët, më 24 korrik 2025, ndërroi jetë edhe Besnik Koçiu, 50 vjeç, i paraburgosur në IEVP “Jordan Misja”. Ai u gjet pa ndjenja në dhomën e tij dhe u transportua me urgjencë në QSUT, ku pavarësisht ndërhyrjes mjekësore, ndërroi jetë rreth orës 08:00.
Sipas të dhënave zyrtare, Koçiu vuante nga sëmundje serioze si diabet, hipertension dhe kishte kaluar një AVC ishemik. Pikërisht këtu lind një tjetër problem thelbësor: nëse institucionet janë në dijeni të gjendjes shëndetësore të një personi me risk të lartë, a janë marrë të gjitha masat për monitorim të vazhdueshëm dhe reagim të menjëhershëm?
Në të dy rastet, një element është i përbashkët: mungesa e një transparence të plotë dhe të detajuar për publikun. Deklaratat zyrtare janë të shkurtra, procedurale dhe shpesh mbyllen me formulime standarde si “po hetohet” apo “janë referuar materialet në prokurori”. Por a mjafton kjo?
Sepse kur një person humb jetën në paraburgim, ai nuk është më thjesht një individ i zakonshëm. Ai është një qytetar nën përgjegjësinë direkte të shtetit. Dhe çdo dështim për ta mbrojtur atë është një dështim institucional.
Këto raste nuk mund të konsiderohen më si incidente të izoluara. Kur ngjarje të tilla përsëriten, lind nevoja për një analizë më të thellë sistemike. A kemi të bëjmë me mungesë të stafit mjekësor? Me kushte të papërshtatshme në paraburgime? Me procedura të dobëta monitorimi? Apo me një kulturë institucionale ku reagimi vjen gjithmonë pasi është tepër vonë?
Pyetjet që kërkojnë përgjigje janë të shumta dhe të rënda:
- A ekziston një kontroll real dhe i vazhdueshëm shëndetësor për të paraburgosurit?
- A janë pajisjet dhe stafi i mjaftueshëm për të përballuar emergjencat?
- Sa transparente janë hetimet për këto vdekje?
- Dhe mbi të gjitha: a po mbahet dikush realisht përgjegjës?
Në një shtet funksional, çdo vdekje në paraburgim duhet të shoqërohet me hetim të pavarur, raport publik të detajuar dhe, nëse është e nevojshme, me përgjegjësi konkrete. Por kur këto mungojnë, krijohet një perceptim i rrezikshëm: se jeta e një të arrestuari ka më pak vlerë.
Kjo nuk është vetëm një çështje ligjore apo administrative. Është një çështje e të drejtave themelore të njeriut. Sepse paraburgimi nuk është dënim me vdekje. Dhe nuk duhet të kthehet në një vend ku jeta rrezikohet në heshtje.
Nëse institucionet nuk reflektojnë dhe nuk ndërhyjnë me masa konkrete, këto raste rrezikojnë të kthehen në një normalitet të frikshëm. Dhe atëherë, përgjegjësia nuk do të jetë më vetëm për një rast apo një institucion, por për një sistem të tërë që ka dështuar të mbrojë jetën.
Sepse në fund, pyetja më e rëndësishme mbetet:
a është vërtet i sigurt një person që ndodhet nën kujdesin e shtetit?
