Një postim në Facebook nga një nënë që kërkon këshilla për të pasur një djalë, pasi ka tri vajza, nxiti diskutime dhe këshilla të shumta si shikimi i kalendarit kinez, shpëlarjet me sodë buke, ndryshimi i anës së mitrës, mbetja shtatzënë në ditën e ovulacionit, konsumimi i mishit të viçit dhe konsumi i kafesë nga burri. Këto kërkesa janë drejtuar edhe te gjinekologia Merita Demiri Demolli, e cila shpjegon se nuk ka metoda natyrale të provuara shkencërisht për përcaktimin e gjinisë. Ajo thotë se përcaktimi shkencor i gjinisë mund të bëhet vetëm përmes fertilizimit të asistuar (IVF) dhe vetëm për arsye mjekësore, jo për preferenca personale.
Në rrjetet sociale gratë shpesh i referohen një gjinekologu specifik, Riza Malaj, të lidhur me histori të lindjeve të djemve pas shumë vajzash, por ai nuk ishte i disponueshëm për koment. Radio Evropa e Lirë tentoi të kontaktonte edhe gra që shprehën interes për përcaktimin e gjinisë, por shumica shkruajnë në grupe me profile anonime, duke e vështirësuar kontaktin.
Nga ana ligjore, në Kodin Penal të Kosovës nuk parashikohen sanksione specifike për praktika që pretendojnë të përcaktojnë gjininë me metoda natyrale, dhe Ligji për Shëndetësi nuk i përmend ato. Kufizimi i vetëm i qartë lidhet me fertilizimin e asistuar: ekziston një udhëzim administrativ që ndalon klinikat nga seleksionimi gjinor gjatë procedurave IVF. Ministria e Shëndetësisë nuk ka kthyer përgjigje mbi monitorimin e praktikave të gjinekologëve dhe veprimet ndaj shkeljeve deri në publikimin e artikullit.
Besarta Breznica nga Rrjeti i Grave të Kosovës kërkon kontrolle më të rrepta ndaj klinikave dhe e përshkruan fenomenin si “shpëlarje truri” dhe vjedhje legale. Demiri Demolli paralajmëron për ndikime negative emocionale dhe fizike të presionit për një gjini të caktuar. Breznica thekson se vajzat shpesh ndihen të pavlerësuara dhe lidh dëshirën për djem me praktika historike: trashëgimia, përgjegjësitë për përkujdesje në pleqëri dhe pronat që kryesisht janë në emër të burrave. Studime të fundit mbi këtë dëshirë mungojnë; një raport i UNFPA-së në 2016 tregonte se 47% e kosovarëve besonin se një familjeje i duhet një djalë. Ligji për Shëndetin Riprodhues dhe IVF, që parashihte ndalimin e zgjedhjes së gjinisë për arsye jo-mjekësore, mbeti i pazbatuar pasi legjislatura u shpërnda. Profesionistët insistojnë se gjinia nuk përcakton vlerën e fëmijës dhe prioriteti duhet të jetë shëndeti i nënës dhe i foshnjës.
