Shkrirja e akullnajave në Dolomite të Italisë po nxjerr në sipërfaqe mbetje të Luftës së Parë Botërore, përfshirë qindra municione të pashpërthyera dhe trupa ushtarësh të bllokuar nën akull për më shumë se një shekull. Sipas ushtrisë italiane, këtë verë u gjetën dhe neutralizuan 250 mjete shpërthyese, mes të cilave predha artilerie italiane dhe bomba mortajash franceze. Operacionin e zhvilloi brigada malore “Julia” në zonat malore dhe akullnajat e rajonit Trentino-Alto Adige.
Sinjalizimet e para erdhën nga alpinistë që vunë re objekte të dyshimta, kryesisht në Kanalin San Bovo, në Luginën Primiero, në lindje të Trentinos. Përveç municioneve, gjatë 15 viteve të fundit në zona janë gjetur edhe dhjetëra trupa ushtarësh që kishin qëndruar të ruajtur nën akull për dekada. Eksplozivët e zbuluar lidhen me të ashtuquajturën “Luftë e Bardhë”, konfliktin mes forcave italiane dhe austro-hungareze që u zhvillua nga 1915 deri në 1918 në majat e ngrira të Alpeve.
Kushtet ekstreme — ortekë, rëniet nga shpatet e pjerrëta dhe hipotermia — shkaktuan humbje të mëdha jetesore, dhe për dekada armët, pajisjet dhe sendet personale mbetën të fshehura nën dëborë dhe akull. Që nga vitet 1990, tërheqja graduale e akullnajave ka bërë të mundur zbulimin e një numri gjithnjë e më të madh objektesh historike, përfshirë armë, letra, ditarë dhe sende personale. Fenomeni është intensifikuar viteve të fundit për shkak të rritjes së temperaturave dhe përshpejtimit të shkrirjes së akullit.
Stefano Morosini, profesor në Universitetin e Bergamos dhe koordinator i programeve të trashëgimisë kulturore në Parkun Kombëtar të Stelvios, shpjegon se “Është kryesisht pasojë e ngrohjes globale” dhe paralajmëron se shumë objekte që dalin “janë jashtëzakonisht të rrezikshme” pasi disa municione mbeten të pashpërthyera edhe pas mbi 100 vjetësh. Përballë rrezikut, autoritetet kanë këshilluar alpinistët dhe vizitorët të mos prekin asnjë objekt të dyshimtë dhe të njoftojnë policinë menjëherë.
Një zbulim i rëndësishëm ishte një strehë ushtarake druri në malin Scorluzzo, 3.095 metra mbi nivelin e detit, pranë Qafës Stelvio, e rikthyer në sipërfaqe në 2015 pas shkrirjes së akullit. Brenda u gjetën shtretër kashte, rroba, fenerë, gazeta, kartolina, monedha dhe ushqime të konservuara. Objektet e zbuluara pritet të ekspozohen në një muze kushtuar “Luftës së Bardhë” në Bormio në qershor 2027. Ndërsa zbulimet ndihmojnë në rindërtimin e historisë së frontit, ato nxjerrin në pah rreziqe që vazhdojnë të kërcënojnë vizitorët e zonave malore.
