Të paktën 14 persona nga shoqëria civile serbe janë shënjestruar me programe të avancuara spiunazhi në fillim të këtij viti, në atë që organizata për të drejtat dixhitale Share Foundation e cilëson si “valën më të madhe të dokumentuar të mbikëqyrjes” në Serbi deri më tani. The Guardian raporton se mes të shënjestruarve janë edhe studentë të përfshirë në lëvizjen protestuese që prej vitit 2024, e cila u forcua pas shembjes së një stacioni treni dhe protestave mbarëkombëtare që pasuan.
Sulmet u zbuluan në gusht, pasi Apple njoftoi përdorues në 110 vende se mund të ishin shënjestruar nga programe spiune mercenare. Një analizë e Citizen Lab konfirmoi se të paktën një aktivist serb ishte shënjestruar me Pegasus, programin e zhvilluar nga NSO Group; ekspertët thonë se një infektim i tillë do t’i jepte sulmuesit “qasje të plotë në pajisje”, duke mundësuar mbledhjen e të dhënave nga telefoni.
Share Foundation njoftoi se mes të shënjestruarve kishte anëtarë të lëvizjes studentore serbe. Organizata sugjeron se koha e dyshuar e sulmeve, gjatë zgjedhjeve lokale të marsit, mund të jetë domethënëse dhe ngre dyshime se zgjedhjet lokale mund të jenë përdorur si një provë përpara zgjedhjeve të parakohshme të planifikuara për tetor. “Kjo është vala më e madhe e dokumentuar e mbikëqyrjes në Serbi deri më tani”, tha Andrijana Ristic, këshilltare politike në Share Foundation.
Megjithatë, deri tani nuk ka prova që qeveria e presidentit Aleksandar Vuçiç ishte përgjegjëse për sulmin me Pegasus ndaj studentit. Programe të tjera spiunazhi, përfshirë NoviSpy, që janë përdorur më parë kundër studentëve serbë, janë lidhur me autoritetet e vendit. Kryetarja e qeverisë serbe, Ana Brnabić, mohoi akuzat: “Absolutisht jo. Nuk besoj asnjë fjalë që kanë thënë studentët apo Share”, deklaroi ajo për Euronews Serbia.
John Scott-Railton i Citizen Lab tha se të dhënat forenzike dhe njoftimet e Apple tregojnë se lëvizja pro-demokracisë po përballet me përdorim agresiv të programeve spiune mercenare në prag të një cikli të rëndësishëm zgjedhor. Një nga studentet e shënjestruara, Milica Popović, e quajti sulmin “mizor” dhe tha se ndjeu ekspozim, por shtoi se sulmi nuk do ta ndalonte atë dhe as lëvizjen studentore. Pegasus është përdorur më parë për të shënjestruar gazetarë, aktivistë të të drejtave të njeriut dhe disidentë në vende të ndryshme. NSO Group është kontaktuar për reagim lidhur me pretendimet e fundit.
