Në një reflektim që nis me një pasazh nga libri “Fillimet” për Gramos Pashkon (1991), autori rikujton entuziazmin e Pashkos për hapjen e bizneseve private dhe ekonominë e tregut, përshkruan vizitat e tij në “përurime” të furrave dhe investimeve private dhe citon mënyrën teatrale me të cilën ai ironizonte “Udhëheqësit e Mëdhenj” autokratikë, parashikim që sipas autorit është vërtetuar në fuqinë transformuese të liberalizmit. Teksti thekson se liria, hapja, nisma private dhe konkurrenca “kanë punuar dhe punojnë”, si dhe se në periudha të caktuara qeveritë dhe institucionet shtetërore kanë dhënë rezultat, përfshirë konsolidimin e disiplinës fiskale.
Autori sjell të dhëna krahasuese të raportoara më parë: para 35 vitesh fuqia blerëse mesatare e një qytetari të BE-së ishte 47.4 herë më e lartë se e një shqiptari, ndërsa vitin e kaluar diferenca ishte 3.7 herë, çka ilustron përparimin relativ të Shqipërisë nga fillimet e demokracisë. Megjithatë, theksohet se vendi mbetet pas kohës, pas mundësive dhe potencialeve.
Në vëmendje janë edhe pasojat e të qenit “shtet i madh”: sipas INSTAT, në tremujorin e fundit të vitit 2025 numri i punonjësve publikë arriti 186,581, shifër e ngjashme me vitin 2002 kur popullsia ishte mbi 3 milionë, ndërsa tani ka rënë rreth 22%. Përmenden informacionet se administrata “fryhet” me rreth njëzet mijë të tjerë në vitet e zgjedhjeve dhe investimet qindra milionë euro në digjitalizim, duke nënkuptuar pavarësisht kësaj një mbipopullim publik jo logjik në kontekst demografik dhe digjital.
Autori identifikon një “shartim” të elementeve liberale me praktika etatiste dhe autokratike: vlerat demokratike në letër kundër qasjeve antidemokratike në zbatim; sundimi i ligjit kundër sundimit të personave; qeverisje të ndryshme me praktika populiste, klienteliste dhe propagandistike. Shteti i madh elektoralist, monopolet dhe oligopolet, klientelizmi, korrupsioni dhe shtetëzimet shfaqen si pengesa që reduktojnë potencialin e lirisë dhe zhvillimit. Autoriteti liberal angazhohet të evidentojë deformimet për t’i luftuar.
