Sa herë që qeveria shpall një nismë të re për investime, zhvillim apo përdorimin e pronave publike, në dokumentet e këtyre projekteve shfaqen emra që përsëriten.
Një prej tyre është “SHIJAKU” sh.p.k.
Historia e kësaj kompanie shtrihet në disa prej pronave dhe projekteve më të rëndësishme që kanë kaluar nga duart e shtetit te biznesi privat.
Dhe pikërisht këtu nis pyetja e madhe:
Si është zgjeruar “Shijaku” dhe sa prej këtij zgjerimi lidhet me prona, asete dhe mundësi të krijuara nga shteti?
140 MIJË METRA KATRORË TOKË PUBLIKE PËR 1 EURO
Në vitin 2020, “SHIJAKU” sh.p.k përfitoi, për një periudhë 20-vjeçare, rreth 140 mijë metra katrorë tokë publike në Sauk, pjesë e territorit të ish-vendkomandës qendrore të Ushtrisë, kundrejt një çmimi simbolik prej 1 euroje, sipas vendimit dhe dokumenteve të miratuara nga Këshilli i Ministrave.
Në draft-kontratë parashikohej që kompania të realizonte brenda 48 muajve nga marrja e lejes për operimin e projektit një investim prej 1.5 miliardë lekësh, rreth 16 milionë euro.
Parashikohej gjithashtu krijimi i 80 vendeve të punës.
Por dokumentet e kompanisë, sipas verifikimeve të publikuara, ngrenë një tjetër pikëpyetje: gjatë periudhës 2020–2023, numri i punonjësve nuk rezulton të jetë rritur sipas pritshmërive të projektit, por është ulur.
Dhe këtu pyetjet bëhen të pashmangshme:
Ku është investimi i premtuar?
Sa nga 1.5 miliardë lekët janë investuar realisht?
Sa vende pune janë krijuar?
A janë përmbushur kushtet e kontratës?
Kush e ka kontrolluar zbatimin e saj?
Nëse kushtet nuk janë përmbushur, çfarë masash ka marrë shteti?
Dhe mbi të gjitha:
Si mund të marrë një kompani 140 mijë metra katrorë pronë publike për një periudhë 20-vjeçare, nëse detyrimet që lidhen me investimin dhe punësimin nuk përmbushen?
NGA TOKA PUBLIKE TE RAFINERIA E BALLSHIT
Por Sauku nuk është e vetmja histori.
Në vitin 2021, nëpërmjet një procedure ankandi, ish-rafinieria e Ballshit kaloi në pronësi private.
Blerësi ishte sërish “SHIJAKU” sh.p.k, në pronësi të vëllezërve Petrit, Bilal dhe Shpëtim Shijaku.
Rafineria, dikur një prej simboleve të industrisë shqiptare, kishte përfunduar në një situatë dramatike ekonomike dhe teknike.
Sipas të dhënave të bëra publike, për ringritjen e saj duheshin investime të konsiderueshme, të vlerësuara në rreth 25–30 milionë euro.
Në pamundësi për të gjetur një investitor që ta rikthente në funksion, prona u shit për rreth 9 milionë euro.
Por çfarë ndodhi më pas?
Në vend të ringjalljes së industrisë, territori i ish-rafinierisë u lidh me një projekt tjetër: energjinë fotovoltaike.
Dhe këtu historia bëhet edhe më interesante.
NGA RAFINERIA TE PARKU FOTOVOLTAIK
Në mars 2022, sipas të dhënave të publikuara, Shpëtim Shijaku ia transferoi kompanisë “SHIJAKU” sh.p.k shoqërinë “GreenNat Solar Park Ballsh” sh.p.k, me një vlerë prej 100 mijë lekësh.
Në këtë kompani, Shpëtim Shijaku kishte 33.33% të aksioneve, ndërsa pjesa tjetër ishte e ndarë në mënyrë të barabartë mes vëllezërve Shijaku.
Në vitin 2023, Këshilli i Ministrave miratoi ndërtimin e një centrali gjenerues fotovoltaik në territorin ku kishte funksionuar rafineria.
Pra, prona që dikur përfaqësonte një aset industrial të rëndësishëm të Shqipërisë, tashmë po lidhej me një tjetër aktivitet ekonomik.
Por historia nuk përfundon këtu.
Në nëntor 2023, “GreenNat Solar Park Ballsh” iu shit shoqërisë “Infotelecom-Albsolar 3” sh.p.k për rreth 1.95 milionë euro, sipas të dhënave të bëra publike.
Dhe pyetjet janë të forta:
Si u kalua nga një rafineri e blerë për rreth 9 milionë euro te një projekt fotovoltaik dhe më pas te shitja për 1.95 milionë euro?
Çfarë asetesh përfshinte konkretisht transaksioni?
Cila ishte vlera reale e tokës dhe e të drejtave të zhvillimit?
Sa ishte vlera e investimit të kryer deri në momentin e shitjes?
Kush përfitoi nga këto transaksione?
Dhe pyetja më e rëndësishme:
A ishte blerja e rafinerisë një investim industrial apo një operacion që lidhej me vlerën e pronës dhe potencialin e saj për zhvillime të tjera?
“MEDITERRANEAN WAVE” DHE PLazhi i GJENERALIT
Një tjetër kapitull nis në fund të vitit 2021.
Shpëtim Shijaku, nëpërmjet kompanisë “Mediterranean Wave”, përfitoi statusin “Investim/Investitor Strategjik – Procedurë e Veçantë” për projektin “Mediterranean Wave”.
Projekti lidhej me një nga zonat më të lakmuara të bregdetit shqiptar, Plazhin e Gjeneralit.
Sipas dokumenteve të projektit, investitori do të kishte të drejtën e shfrytëzimit të plazhit për 30 vjet.
Por nuk ishte vetëm biznesi privat që duhej të investonte.
Në projekt përfshiheshin edhe infrastruktura publike: ujësjellësi, sistemi i ujërave të zeza, rrugët dhe infrastruktura energjetike.
Dhe këtu lind një tjetër pyetje:
A po përdoren paratë publike për të krijuar infrastrukturën e një projekti privat?
Nëse po, sa do t’i kushtojë kjo faturë buxhetit të shtetit?
Kush do ta përdorë këtë infrastrukturë?
A do të shërbejë për komunitetin apo kryesisht për resortin dhe zhvillimin privat?
Dhe pse duhet të paguajë qytetari shqiptar për infrastrukturën që rrit vlerën e një prone dhe projekti privat?
PROJEKTI U PEZULLUA. PSE?
Projekti fillestar parashikonte një sipërfaqe ndërtimi prej rreth 199 mijë metrash katrorë dhe një shtrirje totale prej rreth 635 mijë metrash katrorë.
Më pas, pas verifikimeve në terren, Ministria e Turizmit dhe Mjedisit i propozoi Komitetit të Investimeve Strategjike pezullimin e projektit, duke argumentuar se ai binte ndesh me planifikimin urbanistik të zonës.
Dy vite pas miratimit të statusit strategjik, projekti u pezullua dhe gjurma e tij duhej të rishikohej.
Në udhëzimin e ri, sipërfaqja e projektit u kufizua në rreth 100 mijë metra katrorë.
Një reduktim drastik.
Por pyetja është:
Si u miratua fillimisht një projekt prej qindra mijëra metrash katrorë nëse më pas rezultoi se kishte probleme me planifikimin urbanistik?
Kush e kontrolloi projektin përpara se të merrte statusin strategjik?
Kush e miratoi?
Kush mban përgjegjësi për ndryshimin e mëvonshëm?
Dhe a ka ndonjë lidhje mes ndryshimit të projektit dhe faktit që emri i kompanisë shfaqet në dokumente të hetimeve të SPAK?
Kjo është një çështje që kërkon dokumente, jo aludime.
EMRI “SHIJAKU” NË DOSJET E SPAK
Një tjetër kapitull i kësaj historie lidhet me hetimet e Prokurorisë së Posaçme për inceneratorët.
Emri i kompanisë “Shijaku” është përmendur në dokumentacionin e hetimeve, në kontekstin e marrëdhënieve financiare dhe transaksioneve që prokuroria ka analizuar në kuadër të çështjes së inceneratorëve.
Këtu duhet bërë një dallim i qartë:
Përmendja e një kompanie në një dosje hetimore nuk do të thotë automatikisht se ajo kompani është fajtore për një vepër penale.
Por nëse një kompani që ka përfituar prona publike, ka blerë asete të rëndësishme dhe është përfshirë në projekte strategjike shfaqet gjithashtu në një dosje të SPAK-ut, atëherë publiku ka të drejtë të pyesë:
Çfarë roli konkret kishte “Shijaku” në transaksionet që po hetoheshin?
Cilat pagesa apo kontrata janë verifikuar?
Cilët persona dhe kompani kanë qenë në marrëdhënie financiare me të?
A ka pasur transaksione me persona apo shoqëri të përfshira në dosjen e inceneratorëve?
Çfarë ka konstatuar konkretisht SPAK për këto marrëdhënie?
Dhe më e rëndësishmja:
A ka ndonjë lidhje mes këtyre hetimeve dhe vendimeve të mëvonshme të institucioneve shtetërore për projektet e kompanisë?
“SHQIPËRIA 1 EURO”: INVESTIM APO PRIVATIZIM I PADUKSHËM?
Nisma “Shqipëria 1 Euro” u prezantua si një mekanizëm për të nxitur investimet, punësimin dhe zhvillimin ekonomik.
Por rasti “Shijaku” ngre një pyetje shumë më të madhe:
A po funksionon kjo skemë sipas qëllimit për të cilin u krijua?
Sepse kur një kompani private merr qindra mijëra metra katrorë pronë publike me çmime simbolike, premtimi është i qartë:
investim, punësim dhe zhvillim.
Por nëse punësimi nuk rritet, investimi nuk verifikohet dhe projektet ndryshojnë rrugës, atëherë kush përfiton realisht?
Shteti?
Qytetarët?
Apo kompania private?
Kjo është pyetja që duhet të marrë përgjigje.
NJË HISTORI, SHUMË PRONA, SHUMË PROJEKTE
Sauk.
Ballsh.
Plazhi i Gjeneralit.
Projekte energjetike.
Status strategjik.
Prona publike.
Dhe në disa prej këtyre historive, i njëjti emër: “SHIJAKU”.
Ndoshta çdo transaksion është i ligjshëm.
Ndoshta çdo procedurë është ndjekur sipas rregullave.
Ndoshta çdo investim është realizuar.
Por atëherë pyetja është e thjeshtë:
Pse nuk bëhen publike të gjitha dokumentet?
Sa prona publike ka përfituar?
Sa ka paguar?
Sa ka investuar?
Sa vende pune ka krijuar?
Sa ka shitur?
Sa ka fituar?
Kush ka firmosur?
Kush ka kontrolluar?
Dhe kush mban përgjegjësi nëse detyrimet kontraktuale nuk janë përmbushur?
Sepse kur prona është publike, paratë janë publike dhe vendimi merret nga institucionet publike, transparenca nuk është favor. Është detyrim.
“SHIJAKU” ka të drejtën të japë përgjigjet e saj për çdo çështje të ngritur në këtë investigim.
Por deri atëherë mbetet një pyetje që lidh të gjitha këto histori:
