Luis Borghes nuk e kishte lexuar deri në fund “Uliksin”, dhe edhe Albert Kamy e la romanin mbi tryezë, tregime që nënvijojnë vështirësinë e krijimit të James Xhojsit. Autori i tekstit thotë se është rikthyer kohët e fundit te vepra, e cila ka ardhur në shqip në dy përkthime nga Idlir Azizaj dhe Krenar Hajdëri — përkthime të rëndësishme jo thjesht për rrëfimin, por si përballje e gjuhës shqipe me një nga veprat më të vështira të letërsisë botërore.
Romani, i vendosur në një ditë të vetme në Dublin të 16 qershorit 1904, trajton tema universale të përvojës njerëzore: individin, shoqërinë dhe kërkimin e kuptimit. Ai funksionon si eksperiment letrar dhe si reflektim i thellë mbi mënyrën si njerëzit kërkojnë drejtim në botë. Këto ditë u shënua Bloomsday, që përkujton datën kur zhvillohet ngjarja e “Uliksit” dhe lidhet me takimin e parë të shkrimtarit me Nora Barnacle; nuk është përvjetor lindjeje apo vdekjeje.
Dublini i Xhojsit shfaqet si hapësirë ku qarkullojnë mendime, shpresa dhe përplasje këndvështrimesh: çdo rrugë ka historinë e vet, çdo zë kërkon vend në rrëfim. Megjithatë qyteti vazhdon të marrë frymë dhe të ndërtojë të nesërmen. Një ide e përsëritur është se rrëmuja nuk është domosdoshmërisht shenjë dobësie, por dëshmi e një shoqërie që mendon dhe debaton; Xhojs vë vëmendjen te ata që, mes zhurmës, mbajnë barrën e vazhdimësisë. Figura e udhëtarit lexon si metaforë e përgjegjësisë së kursit: ai duhet të shohë më larg se reagimi i menjëhershëm dhe jehona e çastit.
Kuptimi kulturor i veprës qëndron te paraqitja e jetës së zakonshme si burim i pashtershëm kuptimesh. Heroi nuk është figurë mitike, por njeri i zakonshëm me probleme të përditshme. Struktura fragmentare dhe rrjedha e lirë e mendimit pasqyrojnë kompleksitetin e botës moderne, të dominuar nga informacioni dhe perspektiva të shumta.
“Uliksi” revolucionarizoi romanin përmes teknikës së rrjedhës së vetëdijes dhe eksperimentimit gjuhësor, ndikim i cili ndihet ende në letërsinë bashkëkohore. Por kompleksiteti e bën shpesh të konsideruar si vepër e vështirë dhe elitiste, duke kufizuar aksesin publik. Në të njëjtën kohë, vepra nxit interpretime të reja dhe debate, duke qëndruar simbol i lirisë krijuese dhe sfidë për lexuesin modern.
