Pas më shumë se dy javësh protestë të pandërprerë, fokusi ka kaluar nga sa do të zgjasë rezistenca në rrugë te reagimi i sistemit politik. Slogani kryesor “Shqipëria e Re” shpreh kërkesën për ndryshim modeli. Kur në shoqëri krijohet një masë kritike pakënaqësie, ajo gjen përfaqësim; pyetja është kush do ta lexojë dhe kush do ta kapë i pari këtë ndryshim. Dinamika aktuale propozon katër skenarë të mundshëm.
Skenari i parë është kooptimi nga pushteti: ndryshimi i rregullave të lojës pa ndryshuar aktorët. Për Partinë në pushtet, pragmatike do të ishte hapja e lojës për të mbijetuar — ndryshime në kodin zgjedhor, hapje të listave apo mekanizma të demokracisë direkte. Nëse qeveria i trajton protestat si një dallgë kalimtare, rrezikon të keqkuptojë thellësinë e krizës.
Skenari i dytë është sfida nga e reja: lëvizja qytetare dhe partitë e reja kanë avantazh moral, por vuajnë nga fragmentimi dhe rivaliteti për t’u pozicionuar. Për të qenë fituese, kjo rrjedhë duhet të kalojë nga faza e emocionit në atë të strukturës dhe koordinimit, të ndërtojë një platformë minimale të përbashkët dhe të kanalizojë energjinë e sheshit; në të kundërt, energjia do të shpërndahet dhe do të kthehet në apati.
Skenari i tretë i përket opozitës konvencionale: partia më e madhe e opozitës përballet me paradoksin e protestës më të madhe post-komuniste që nuk zhvillohet nën siglën e saj. Shoqëria proteston kundër qeverisë dhe mënyrës së vjetër të të bërit politikë, pjesë e së cilës është edhe opozita. Për të përfituar, ajo duhet të ndryshojë veten, të hapet ndaj figurave të reja, të mbyllë llogaritë e brendshme dhe të ofrojë një program që rezonon me pjesën që deri dje nuk dilte në shesh; rreziku më i madh është status-quo-ja, përpjekjet për ta injoruar, kompromentuar apo grabitur protestën.
Skenari i katërt është radikalizimi: ekziston pika ku përpjekja për të rraskapitur protestën kthehet në bumerang dhe një incident banal mund ta çojë situatën jashtë kontrollit, duke e bërë koston të jetë jo vetëm politike, por edhe për stabilitetin e vendit.
Pavarësisht ecurisë, protesta ka thyer frikën dhe apatinë, ka krijuar një klimë të re politike, ka rikonfiguruar hapësirën publike dhe ka treguar se qytetarët nuk janë vetëm. Në këtë realitet të ri, do të fitojë aktori që do të kuptojë më shpejt se vendi ka ndryshuar përgjithmonë.
