Një ditë para shpalljes së Nobelit në Letërsi për vitin 2026, Can Xue është ndër emrat më të përmendur në parashikimet ndërkombëtare. Ajo ka qenë prej vitesh në listat e favoritëve; vepra e saj eksperimentale dhe surreal e bëjnë të njohur si “autorja e errësirës” dhe një çmim për të do të sillte jo vetëm vlerësim për krijimtarinë e saj, por edhe ndikim në hartën letrare dhe kulturore të Nobelit.
Shqyrtimi i dekadës së fundit tregon disa çështje të përsëritura në përzgjedhjet e çmimit: historia, kujtesa, kolonializmi, migrimi, trauma kolektive, identiteti dhe marrëdhënia e individit me shoqërinë. Fituesit e fundit pasqyrojnë këto interesa: Abdulrazak Gurnah (2021) lidhur me përvojën e kolonializmit dhe migrimit; Annie Ernaux (2022) që punon jetën personale dhe kujtesën; Jon Fosse (2023) me një gjuhë të reduktuar dhe fokus në përvojën njerëzore; Han Kang (2024) për letërsinë e lidhur me historinë dhe traumat politike të Koresë së Jugut; dhe László Krasznahorkai (2025) mes autorëve kryesorë të letërsisë bashkëkohore hungareze. Këto zgjedhje tregojnë një tendencë për të vlerësuar autorë nga kontekste historike dhe kulturore të ndryshme, shpesh jashtë qendrave tradicionale anglo-amerikane.
Roli i gjuhës është vendimtar: Nobel-i ndikon ndjeshëm në ndërtimin e kanonit ndërkombëtar, sepse fituesit përkthehen dhe botohet më gjerësisht. Një Nobel për Can Xue, që shkruan në kinezçe, do të konfirmonte praninë e letërsive aziatike në qendër të vëmendjes dhe do të sillte Kinën në diskutimin ndërkombëtar përmes një autori, jo politikës. Ky dimension është i rëndësishëm në vitin 2026, me Kinën si një aktor kryesor në politikën ndërkombëtare.
Në dekadat e fundit është vënë re edhe një prani e konsiderueshme e autoreve gra; fitues si Olga Tokarczuk, Louise Glück, Annie Ernaux dhe Han Kang tregojnë këtë prirje. Nëse fituesja e 2026 do të ishte Can Xue, do të bashkoheshin dy elemente: një grua dhe një autore që shkruan në një nga gjuhët më të folura në botë. Megjithatë, Akademia Suedeze mbetet e orientuar nga vepra si kriter kryesor. Historia e Nobelit tregon se çmimet kulturore fitojnë kuptim edhe nga momenti i dhënies së tyre; një çmim mund të zgjerojë vëmendjen globale drejt një tradite letrare që më parë kishte pak përfaqësim. Pyetja për vitin 2026 mbetet: nga cila traditë letrare dhe cilës gjuhe do t’i japë prioritet Akademia?
