Në Shqipëri veprojnë 40 institucione të arsimit të lartë, nga të cilat 14 janë publike dhe 26 private. Sipas dokumentit të Politikave të Arsimit të Lartë 2026–2030, vendi ka 15 universitete për 1 milion banorë, dyfishin e mesatares së BE-së prej 7 universitete për 1 milion banorë. Pedagogu Aleko Miho dhe kërkuesi shkencor Taulant Muka vënë në dukje tejmbipopullimin institucional dhe cilësinë e dobët të sistemit; Muka përmend shembullin e Zvicrës që ka më pak universitete dhe rezultat të lartë në inovacion.
Të dhënat tregojnë rreth 900 studentë për 100,000 banorë dhe një shkallë regjistrimi në arsimin e lartë prej 58.8%. Rreth 50,000 studentë marrin bursa. Në vitin akademik 2022–2023, personeli akademik ishte 4,844 pedagogë, afërsisht një pedagog për 28 studentë. Pedagogë si Aleko Miho dhe Lili Sula theksojnë se pagat, kushtet dhe mungesa e infrastrukturës dhe laboratorëve kanë çuar në protesta studentore dhe emigrim të të rinjve që kërkojnë diploma të vlefshme jashtë vendit.
Në vitin 2018 u nënshkrua Pakti për Universitetin, mes premtimesh për verifikimin e titujve akademikë dhe luftën kundër plagjiaturës. Aktorë të ndryshëm të shoqërisë civile dhe kërkues artisnë thonë se 8 vite më pas këto premtime mbeten të parealizuara: nuk ka verifikim të gjerë të punimeve, nuk janë marrë masa ndaj pretendimeve publike për plagjiaturë dhe portalet e parashikuara për verifikim dhe transparencë nuk funksionojnë. Kryeministri Edi Rama ka pranuar se plagjiatura nuk është adresuar si duhet, siç raportohet nga Burimi i Akreditimit.
Ish-ministrja Besa Shahini deklaroi se në 2020 disa kandidatë për rektorë refuzuan verifikimin e punimeve përmes platformës anti-plagjiaturë, çka ngre dyshime për titujt e disa drejtuesve universitare. Kërkuesi Taulant Muka dhe organizata Qëndresa Qytetare përmendin emra politikësh dhe zyrtarësh që janë lidhur me dyshime plagjiature; denoncimet sipas tyre janë publike por nuk kanë sjellë hetime ose sanksione. Revendikimet për një veting arsimor, rregulla dhe masa disiplinore për plagjiaturën mbeten të pazbatuara, ndërsa kritikët ankohen edhe për mungesë transparence në menaxhimin e universiteteve.
