Gjashtë muaj pas sulmeve ajrore amerikane dhe izraelite, konflikti me Iranin nuk ka një përfundim të qartë. Ndërsa kapacitetet ushtarake iraniane kanë pësuar dëme të mëdha, Teherani mbetet në gjendje të ndikojë në Ngushticën e Hormuzit. Ekspertët e intervistuar nga Radio Evropa e Lirë thonë se faza e ardhshme varet nga katër pyetje: sa do të përballojë Irani presionin ekonomik, nëse diplomacia mund të shndërrojë avantazhin ushtarak në një marrëveshje të qëndrueshme, çfarë do të ndodhë me Hormuzin dhe nëse Rusia e Kina do ta ndihmojnë Teheranin të rindërtohet.
Zëvendësadmirali në pension Robert Harward e përshkruan situatën si “gjendje të qëndrueshme”, por paralajmëron se koha po mbaron për Iranin. Presioni ekonomik i vazhdueshëm mund të kthehet në një kërcënim të brendshëm për qeverinë, veçanërisht nëse përballen vështirësi për të paguar IRGC-në, milicinë Basij dhe institucionet shtetërore ose nëse qytetarët përballen me mungesa karburanti e mallrash thelbësore; dimri mund ta intensifikojë këtë presion. Në Uashington, sekretari i Thesarit Scott Bessent njoftoi më 24 gusht një “ofensivë ekonomike” për izolimin e Iranit dhe planifikon të kërkojë mbështetje nga ministrat e Financave të G20 në takimet e Ashevillit.
Roli i Kinës është kyç: rreth 80% e naftës së eksportuar nga Irani shkon në Kinë, por ajo përbën vetëm 12–13% të importeve totale të naftës së Kinës. Nëse Pekini ndërpriste blerjet, do të kishte ndikim të madh, por deri tani Kina ka rezistuar presionit amerikan. Shitja e naftës në juanë dhe pagesat jashtë rrjetit të dollarit mund të forcojnë infrastrukturën financiare alternative, sipas ekspertëve.
Sa i përket fushës ushtarake, zyrtarët thonë se veprimet mund të kenë arritur kufijtë e efektivitetit, me dëmtime të mëdha të bazave të prodhimit të armëve, por kapacitetet që kanë mbetur janë mjaftueshëm për të penguar transportin në Hormuz. Ngushtica ka dalë si instrument kryesor i Iranit për të negociuar; edhe sulme sporadike rrisin kostot e sigurimit dhe frenojnë trafikun detar, ndërsa presionet ndaj infrastrukturës së Gjirit mund të ndikojnë partnerët e SHBA-së.
Pyetja e fundit është nëse Rusia dhe Kina do të ndihmojnë rindërtimin ushtarak të Iranit. Ka prova të bashkëpunimit ushtarak dhe transferimit teknologjik, përfshirë dërgesa kimikatesh kineze, informacion për shënjestrim dhe mbështetje me dronë ruse; e ardhmja e kësaj mbështetjeje varet nga vlerësimi i reagimit amerikan dhe rrezikut të sanksioneve dytësore. Një studim i dokumentoi 616 raste bashkëpunimi ushtarak midis Kinës, Rusisë, Iranit dhe Koresë së Veriut nga 2019 deri në 2025. /REL
