Lufta në Ukrainë ka rikthyer zgjerimin në qendër të agjendës së BE-së, me Malin e Zi të parashikuar si kandidat i ardhshëm, por brenda bllokut mbeten përçarje dhe kushte për reforma dhe heqje vetosh. Komisionerja për Zgjerim Marta Koss tha se zgjerimi është prioritet dhe për herë të parë në 17 vjet BE-ja ka formuar një grup pune për të hartuar një traktat pranimi me Malin e Zi, si shenjë se Brukseli e konsideron atë anëtaren e ardhshme. Strahinja Subotiq nga Qendra për Politika Evropiane vlerëson se rasti i Malit të Zi tregon se zgjerimi po shkon përtej retorikës.
Debati i brendshëm mbetet i thellë: disa shtete, përfshirë Francën, kërkojnë që BE të reformojë vetveten dhe mënyrën e vendimmarrjes para pranimit të anëtarëve të rinj, ndërsa vendet lindore nxisin përshpejtim të anëtarësimit për Ukrainën dhe Moldavinë. Komisionerja Koss pranon se metodologjia aktuale e zgjerimit rrjedh nga katër dekada më parë dhe propozohet që parimet e integrimit gradual të zbatohen në fusha të tjera, veçanërisht në siguri.
Një nga idetë e reja është “pranimi me faza” ose integrimi gradual, sipas së cilës vendet kandidate fitojnë akses të pjesshëm në politika, fonde dhe institucione para anëtarësimit të plotë, në këmbim të reformave. Kjo ka lindur nga frustrimi mbi ngadalësimin e procesit për Ballkanin Perëndimor. Një variant më ambicioz, ideja e “zgjerimit të kundërt” – të propozuar nga Zelensky dhe pjesë të Komisionit – u hodh poshtë nga shtetet anëtare.
Ndër propozimet më të diskutueshme është kufizimi i përkohshëm i të drejtave të vetos për anëtarët e rinj pas pranimit, një model i propozuar nga CEP. Subotiq thotë se qëllimi është të qetësohen shtetet skeptike dhe të shmanget bllokimi i mëtejshëm; kufizimet do të ishin të përkohshme dhe të kufizuara në fusha. Steven Blokmans vlerëson se një mekanizëm i tillë mund të inkorporohet ligjërisht në traktate, por politikisht mbetet i ndjeshëm. Disa vende të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë, Bosnjë-Hercegovinën dhe Serbinë, kanë sinjalizuar gatishmëri për kufizime të përkohshme në veton nëse kjo përshpejton anëtarësimin.
Mali i Zi preferon anëtarësim pa marrëveshje kalimtare dhe mund të pranohet sipas rregullave aktuale, duke shërbyer si provë për mekanizmat e rinj; traktati i pranimit që po hartohet mund të përmbajë mekanizma më të fortë monitorimi pas anëtarësimit dhe të shërbejë si model për sfidën kryesore të zgjerimit: pranimin e Ukrainës.
