Bashkimi Europian po propozon mekanizma të rinj mbrojtës për shtetet që do t’i bashkohen, me mbikëqyrje të shtuar të sundimit të ligjit dhe demokracisë deri në 15 vjet pas anëtarësimit. Propozimi i Komisionit Europian, i paraqitur më 6 tetor, synon të parandalojë regresin demokratik pas hyrjes në Union, duke u bazuar në përvojat me Hungarinë dhe Poloninë, ku ndërhyrjet politike në gjyqësor, kontrolli mbi mediat dhe dobësimi i institucioneve kanë sjellë përplasje të vazhdueshme me Brukselin.
Një nga elementët kryesorë të nismës është mundësia që, gjatë 15 viteve të para pas anëtarësimit, ndaj vendeve që shënojnë regres në sundimin e ligjit të merren masa me shumicë të kualifikuar, pa kërkuar unanimitetin. Kjo do të lehtësonte pezullimin e fondeve europiane dhe, në raste të caktuara, kufizimin e të drejtave të anëtarësimit, duke synuar kapërcimin e pengesave që kanë vështirësuar zbatimin e nenit 7 të Traktatit të BE-së. Propozimi del edhe nga shqetësimi se një shtet anëtar, siç tregoi rasti i Hungarisë nën drejtimin e Viktor Orbanit, mund të përdorë veton për të bllokuar vendimmarrje të përbashkëta të BE-së, përfshirë çështje lidhur me Rusinë dhe mbështetjen për Ukrainën.
Ekspertët paralajmërojnë se mekanizmi i propozuar nuk i zgjidh të gjitha problemet: pas përfundimit të periudhës 15-vjeçare një shtet mund të rikthejë regres demokratik, ndërsa anëtarët aktualë do të mbeten nën procedurat ekzistuese. Ballkani Perëndimor parashikohet të jetë rajoni ku mekanizmi do të ketë ndikimin më të drejtpërdrejtë; Mali i Zi, që synon anëtarësimin në 2028, mund të jetë i pari që do t’i nënshtrohet këtyre rregullave — dhe, nëse ky afat mbahet, mbikëqyrja mund të zgjasë deri në 2043. Shqipëria, Serbia dhe Maqedonia e Veriut përmenden gjithashtu si vende në vëmendje për reformat në drejtësi, luftën kundër korrupsionit dhe pavarësinë e medias.
Komisioni Europian synon, përmes këtyre garancive shtesë dhe lidhjes së fondeve me përmbushjen e standardeve demokratike, të lehtësojë ratifikimin e traktateve të ardhshme të anëtarësimit dhe të rrisë besimin e qytetarëve në procesin e zgjerimit.
