Në një shtet normal, tenderi duhet të ketë një qëllim të thjeshtë: të fitojë ai që mund ta bëjë më mirë punën dhe që konkurron në kushte të barabarta.
Por kur kushtet e një tenderi bëhen aq të rënda dhe specifike sa shumë kompani nuk arrijnë as të hyjnë në garë, lind një pyetje e thjeshtë:
Një denoncim i mbërritur në redaksinë e portalit Timoni.al ngre pikërisht këtë shqetësim për tenderët e AKUM-it, veçanërisht për procedurat që lidhen me kanalizimet dhe impiantet e pastrimit.
Denoncuesi pretendon se kriteret e vendosura janë të “disproporcionuara dhe diskriminuese” dhe se, në praktikë, mund të favorizojnë një numër të kufizuar kompanish.
Në denoncim thuhet:
“Në Dr e AKUM po dalin tendera për kanalizime dhe impiante pastrimi, kriteret që vendosen janë të disproporcionuara dhe diskriminuese…”
Më tej, denoncuesi sjell edhe një shembull konkret të kritereve që, sipas tij, po vendosen në këto procedura:
“Kërkohen për një punë 80-100 punëtorë me certifikata pa sens, 45-60 makineri pa sens, drejtues teknik dhe certifikata pa sens…”
Nëse këto kritere janë vendosur realisht në një procedurë konkrete, pyetja që duhet të marrë përgjigje është shumë e thjeshtë:
Pse duhen 80, 90 apo 100 punëtorë për një kontratë të caktuar?
Dhe pse duhet që një kompani t’i ketë të gjithë këta punonjës paraprakisht, në vend që t’i mobilizojë sipas nevojave të projektit?
Denoncuesi e ngre pikërisht këtë argument, duke theksuar se kompanitë janë sipërmarrëse dhe se burimet mund të sigurohen për realizimin e kontratës.
“Theksoj që kompanitë janë ‘sipërmarrëse’ dhe i gjejnë ato mjetet dhe resurset për ta bërë një punë.”
Këtu qëndron një nga pikëpyetjet kryesore.
A po kërkon shteti kapacitetin real për të realizuar punën, apo po kërkon që kompania ta ketë të gjithë kapacitetin të grumbulluar që përpara se të hyjë në garë?
Sepse këto janë dy gjëra krejt të ndryshme.
Një kompani mund të ketë ekspertizën, bilancet, xhiron, eksperiencën dhe punët e ngjashme të realizuara, por të mos ketë në bordero 100 punëtorë në pritje të një tenderi.
Në këtë rast, një kriter i tillë mund të kthehet në një pengesë për konkurrencën.
Denoncimi shkon edhe më tej dhe pretendon se këto procedura mund të krijojnë avantazh për kompani të caktuara:
“Këto kompani janë tek rrethi i atyre që bëjnë çdo punë… me synim që të mbajnë sa më shumë njerëz në bordero dhe të jenë të pakonkurrueshëm në treg.”
Ky është një pretendim serioz, i cili duhet verifikuar përmes dokumenteve të tenderëve.
Cilat kompani marrin pjesë?
Cilat kualifikohen?
Cilat përjashtohen?
Kush i plotëson kriteret?
Dhe mbi të gjitha, a janë kriteret e vendosura të justifikuara nga vetë objekti i kontratës?
Por denoncuesi ngre edhe një pretendim shumë më të rëndë. Ai pretendon se skema nuk kufizohet vetëm te AKUM-i, por se kritere të ngjashme shfaqen edhe në tenderë të institucioneve të tjera.
Në denoncim thuhet:
“Këto lloj tenderash që janë rëndom edhe te rrugët apo tek OSHEE, OST, janë për të marrë 25-30%…”
Ky është një pretendim i denoncuesit, jo një fakt i provuar nga redaksia.
Por pikërisht për këtë arsye kërkon verifikim.
Nëse dikush pretendon se tenderët po përdoren për të krijuar hapësirë për përfitime të paligjshme, atëherë dokumentet janë ato që duhet të flasin.
Jo thashethemet.
Jo aludimet.
Dokumentet.
Fondet limit.
Ofertat.
Numri i pjesëmarrësve.
Kriteret e kualifikimit.
Kompanitë fituese.
Kompanitë e skualifikuara.
Dhe diferencat mes fondit limit dhe ofertave fituese.
Sepse tenderi publik nuk është pronë e drejtuesit të një institucioni.
Është paraja e qytetarëve.
Dhe në një shtet ku duhet të funksionojë konkurrenca, një kompani nuk duhet të fitojë sepse kriteret janë shkruar në mënyrë që të përshtaten me kapacitetet e saj.
Duhet të fitojë sepse ka ofertën më të mirë dhe plotëson kushte të arsyeshme, të nevojshme dhe të barabarta për të gjithë.
Nëse një kriter është i nevojshëm, le të argumentohet.
Nëse 100 punëtorë janë të domosdoshëm, le të shpjegohet pse.
Nëse duhen 60 makineri, le të tregohet se cilat punë kërkojnë këto makineri.
Por nëse këto kërkesa nuk kanë lidhje reale me nevojat e projektit, atëherë lind pyetja që nuk mund të shmanget:
A po zhvillohet një garë, apo po ndërtohet një garë për disa të zgjedhur?
Kjo është pikëpyetja që denoncimi i mbërritur në SIPA kërkon të ngrejë.
Dhe përgjigjen duhet ta japin AKUM-i, dokumentet e prokurimit dhe institucionet që kontrollojnë përdorimin e parave publike.
Denoncimi i plotë:
Uroj te jeni mire dhe te ndani nje gje qe ka ardhur duke u thelluar. Ne Dr e AKUM po dalin tendera per kanalizime dhe impiante pastrimi, kriteret qe vendosen jane te dispropocionuara dhe diskriminuese gje qe con te kompanite qe do ta bejme. Keto kompani jane tek rrethi i atyre qe bejne cdo pune, qe kane edhe mirembajtej rrugesh me synim qe te mbajne sa me shume njerez ne bordero dhe te jen te pa konkurueshem ne treg. Drejtoresha e AKUM pavarsisht qe eshte bere zv drejpeeshe komandon dhe arayeja dihet…. Kerkohen per nje pune 80-100 puntore me certifikata pa sens, 45-60 makineri pa sens, drejtues teknik dhe certifikata pa sens, nderkohe qe ne EU kerkohen bilancet, xhiro dhe punet e ngjashme. Theksoj qe kompanite jane “sipermarrese” dhe i gjejne ato mjetet dhe risurset per ta bere nje pune. Kto lloj tenderash qe jne rendom edhe te rruget apo tek oshee, ost jane per te marre 25-30% nga keta te korruptuar qe po i martin frymen ketij vendi dhe bisnesit korrekt.- thuhet në denoncimin e mbërritur në faqen e portialit Timoni.al
