“Fortune Greece” i kushton një intervistë Lindës Rama, ekonomiste me PhD, bashkëthemeluese të Qendrës për Nxitjen e Zhvillimit Njerëzor dhe bashkëshorte e kryeministrit Edi Rama, duke e paraqitur si një eksperte me përvojë në të drejtat e njeriut dhe transformimet sociale, politike dhe ekonomike në Ballkanin Perëndimor. Rama analizon ndryshimet e thella të rajonit që pas viteve ’90: përmirësime në menaxhimin makroekonomik, disiplinë në financat publike, zgjerim të shërbimeve publike dixhitale dhe avancim të lidhshmërisë infrastrukturore, por nënvizon se konvergjenca e qëndrueshme me BE-në mbetet e paplotësuar dhe hendeku institucional është “thembra e Akilit”.
Sipas saj, pyetja kyçe është nëse institucionet, bizneset dhe shoqëritë mund të përshtaten për të pasur sukses brenda kuadrit të BE-së dhe në një botë të fragmentuar, me presione sigurie, përshpejtim teknologjik, sfida klimatike dhe pasiguri gjeopolitike. Plani i ri i Rritjes për Ballkanin Perëndimor shihet si mundësi për të harmonizuar axhendat reformuese dhe për të lidhur financimin me realizimin e reformave, duke ofruar akses gradual në elemente të Tregut të Unifikuar të BE-së para anëtarësimit.
Rama thekson se çelësi i transformimit është difuzioni i teknologjisë: aftësia për të përthithur, përshtatur dhe përhapur teknologjitë ekzistuese në shkallë, jo thjesht shpikja pionere. Kjo kërkon dixhitalizim thelbësor në prodhim, zinxhirë furnizimi, bujqësi, turizëm, energji dhe shërbime biznesi; avancim menaxherial dhe qeverisje profesionale në firmat lokale; dhe rol aktiv të shtetit si mundësues përmes arsimit, infrastrukturës, standardeve, politikës së konkurrencës dhe prokurimit publik inteligjent.
Si rast pozitiv, Shqipëria ka zhvilluar transformim dixhital të shërbimeve publike: nga 14 shërbime online në 2013 në 1,275 shërbime sot, të shërbyera për 3.5 milionë qytetarë dhe biznese, me 850 mijë dokumente të shkëmbyera dhe 66 regjistra të ndërlidhur, duke arritur indekset e larta të maturimit GovTech. Megjithatë, bizneset shpesh ngurrojnë të digitalizohen; Serbia përmendet si shembull i mbështetjes qeveritare për ekosistemet e inovacionit.
Rama shpreh se rajoni zotëron talent dhe aftësi përshtatjeje, por i mungojnë ekosistemet që i shfrytëzojnë dhe mbajnë këto talente. Ajo propozon t’i shndërrohet lëvizshmëria në qarkullim dhe të ndërtohen institucione që shpërblejnë kompetencën, transparencën dhe bashkëpunimin. Nëse ndërtohen institucione besimi, firma që mund të shkallëzohen, politika për difuzion teknologjik dhe bashkëpunim rajonal, Ballkani Perëndimor mund të bëhet pjesë e lidhur dhe e rëndësishme e së ardhmes së Evropës.
