Pesë muaj më parë, Fyejtë e Gramshit, cylja dyjare e Vendim Kapajt dhe një grup polifonik interpretuan së bashku në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit për të përfaqësuar shfaqjen “Mrekullitë e Arbërisë”. Sot të njëjtët artistë marrin pjesë në filmin e Hollywood-it “Odiseja”, që përmendet si një nga filmat më të suksesshëm.
Sokol Marsi, drejtori i Ansamblit Kombëtar, vë në dukje se në muzikën e filmit, kompozuar nga Ludwig Göransson, dallohen qartë tingujt autentik shqiptarë. Ai shpjegon se kompozitori i ka vendosur këto elemente për të krijuar atmosferën e kohës, të erërave të detit dhe të vajtimit shpirtëror, duke i përdorur gati si instrumente solistike në kolonën muzikore, ndërkaq një shqiptar apo një artist i njeh menjëherë si tinguj tanë.
Polifonia e Shqipërisë jugore përfshihet në kolonën zanore të “Odisesë” si një nga traditat më të lashta në Ballkan. Në tekst përmenden elementët karakteristikë të kësaj tradite, si marrësi, hedhësi, kthyesi dhe iso që e shoqëron. Marsi thekson se polifonia është një formë shpirtërore e kalimit; në fillimet e saj ajo nuk ka pasur gjuhë, është kënduar në rite të lashtësisë, në gëzime dhe në vajtime, dhe mbetet autentike pavarësisht tematikës apo fjalëve që vendosen sipër.
Duke iu përgjigjur debatit në rrjetet sociale mbi përshtatshmërinë e përdorimit të këtij repertori për një film që sjell në ekran mitologjinë greke, Marsi argumenton se periudha e përshkruar nuk kishte kufij të ngurtë dhe ishte e karakterizuar nga shkëmbime, narrativa dhe zhvendosje popullash. Ai shpjegon se barinjtë dhe tufat merrnin me vete elementët tradicionalë, dhe se studimet tregojnë lidhje midis elementeve të Fyejve të Gramshit, isopolifonisë dhe cyljes dyjare. Sipas tij, kompozitori ka synuar të japë një simbiozë të kohës dhe muzikës.
