Opinion nga Timoni.al
Ajo që po del në dritë për tunelin e Rrugës së Arbërit nuk është më as incident teknik, as “problem i izoluar”, as pasojë e kushteve natyrore. Është një histori e përsëritur e dështimit, e shkruar me beton që çahet, me dhera që lëvizin, me asfalte që fundosen dhe me miliona euro që zhduken pa lënë përgjegjës. Një histori ku shteti sillet si spektator, ndërsa qytetarët mbeten viktimat e radhës.
Tuneli i Rrugës së Arbërit u promovua si simbol i “rilindjes infrastrukturore”, si vepër madhore që do të lidhte Tiranën me Dibrën, që do të shkurtonte distancat dhe do të sillte zhvillim. Sot, i njëjti tunel është në prag mbylljeje, me sinjale alarmante për sigurinë dhe me një zgjidhje emergjente: devijim trafiku në bypass të asfaltuar me nxitim, vetëm për të fshehur plagën, jo për ta shëruar.
Çarjet në beton, lëvizjet e dherave dhe ulja e asfaltit nuk janë defekte kozmetike. Janë shenja klasike të dështimit strukturor, të njohura nga çdo inxhinier serioz. Këto nuk ndodhin rastësisht. Ndodhin kur projekti është i gabuar, kur studimi gjeologjik është i mangët ose i falsifikuar, kur zbatimi bëhet me kursime kriminale dhe kur mbikëqyrja shtetërore është ose inekzistente, ose e blerë.
Firma “Gjoka”, ndërtuesja e kësaj vepre, del sërish në qendër të skandalit. E njëjta firmë që po hetohet nga SPAK për tunelin e Llogorasë, e njëjta firmë që lidhet me futje uji, probleme strukturore dhe dyshime serioze për abuzime me fondet publike. Kur i njëjti emër shfaqet vazhdimisht në projekte problematike, nuk kemi më të bëjmë me rastësi, por me model abuzimi.
Por edhe më e rëndë se roli i firmës private është përgjegjësia e shtetit. Sepse firma ndërton, por shteti miraton. Firma zbaton, por shteti kontrollon. Firma fiton, por shteti paguan. Dhe në këtë hallkë, përgjegjësia politike dhe institucionale bie drejtpërdrejt mbi Ministrinë e Infrastrukturës dhe Energjisë dhe mbi drejtuesen e saj, Belinda Balluku.
Si është e mundur që një vepër me kosto rreth 145 milionë euro të shfaqë probleme serioze vetëm pak kohë pas hapjes? Si është e mundur që, pas dështimit të tunelit të Murrizit, pas shembjeve, braktisjes së kantierit, ndryshimit të gjurmës dhe rritjes së kostove, askush të mos ketë mbajtur përgjegjë? Si është e mundur që një projekt që fillimisht kushtonte më pak, sot të rëndojë mbi taksapaguesit me 20 milionë euro shtesë, pa asnjë hetim penal?
Tuneli i Murrizit është prova më e qartë se gabimet u dinë, por nuk ndëshkohen. Terreni argjilor, i lëvizshëm, ishte i njohur. Rreziqet gjeologjike ishin të evidentuara. Megjithatë, projekti u miratua, u nis, dështoi dhe u rifinancua. Përforcime me beton e hekur, preventivë shtesë prej 10 milionë eurosh, tunel i ri me kosto më të lartë – dhe sërish, askush nuk sqaron: kush e paguan faturën? Privati apo shteti? Në letër, risku i projektimit dhe ndërtimit i kalon privatit. Në realitet, fatura i shkon popullit.
Këtu lind thelbi i çështjes penale. Kur kontratat parashikojnë transferim risku te partneri privat, por shteti pranon rritje kostosh, ndryshim projekti dhe pagesa shtesë, kemi dyshime serioze për shkelje të barazisë kontraktore, shpërdorim detyre dhe dëm ekonomik ndaj shtetit. Dhe këto janë pikërisht kompetencat e SPAK.
Heshtja aktuale e institucioneve është bashkëfajësi. Nuk ka raport publik të detajuar. Nuk ka konferencë teknike. Nuk ka transparencë për rrezikun real. Ka vetëm bypass, asfalt urgjent dhe përpjekje për ta shtyrë problemin për nesër. Por betoni nuk pret. As dherat nuk negociojnë. Dhe rreziku për jetën e qytetarëve është real.
SPAK nuk duhet të presë që tuneli të mbyllet zyrtarisht. Nuk duhet të presë që të ndodhë një aksident. Nuk duhet të presë viktima. Hetimi duhet të nisë tani, për procesin e tenderimit, për studimet gjeologjike, për zbatimin e projektit, për mbikëqyrjen, për faturat shtesë dhe për përgjegjësinë politike.
Sepse Rruga e Arbërit nuk është thjesht një rrugë. Është një test për shtetin ligjor. Një provë nëse drejtësia e re do të guxojë të shkojë te maja e piramidës së vendimmarrjes, apo do të ndalet sërish te tekniku i fundit.
Në fund, pyetja nuk është më retorike, por jetike:
A po ndërtojmë rrugë për zhvillim, apo tunele për të varrosur paratë dhe përgjegjësitë?
Dhe nëse SPAK hesht edhe këtë herë, atëherë çarja më e madhe nuk do të jetë në beton, por në vetë besimin e qytetarëve te drejtësia.
