Në një vend ku çdo qindarkë e buxhetit publik duhet të justifikohet deri në fund, ajo që del nga auditimet zyrtare të Kontrolli i Lartë i Shtetit për aktivitetin e Albpetrol ngre dyshime serioze për mënyrën se si janë menaxhuar miliona lekë nga paratë e shqiptarëve. Nuk bëhet fjalë për shkelje të vogla procedurale apo gabime teknike, por për një model vendimmarrjeje që, sipas gjetjeve të auditit, ka sjellë përfitime të dyshimta për kompani të caktuara dhe dëme të drejtpërdrejta për interesin publik.
Në dhjetor të vitit 2022, nën drejtimin e administratorit Eltar Deda, kjo shoqëri publike zhvillon një procedurë tenderuese për “blerje tubo pompë kompresori” me një fond limit prej afro 39 milionë lekësh. Në garë marrin pjesë disa kompani, por në fund fituese shpallet Vibtis, e cila paraqet një ofertë që shkon pothuajse në kufirin maksimal të fondit limit, rreth 99 për qind të tij. Një përqindje e tillë, e njohur shpesh si sinjal alarmi në prokurimet publike, bëhet edhe më problematike kur audituesit shtetërorë konstatojnë se kjo kompani nuk përmbushte kriteret e nevojshme për t’u kualifikuar në këtë procedurë. Pra, sipas Kontrolli i Lartë i Shtetit, kemi të bëjmë me një shpallje fituesi në kundërshtim të drejtpërdrejtë me ligjin për prokurimet publike, një fakt që rëndon jo vetëm mbi integritetin e procesit, por edhe mbi përgjegjësinë e drejtuesve dhe komisioneve që kanë marrë këtë vendim.
Por ajo që e bën edhe më shqetësuese këtë panoramë është se nuk kemi të bëjmë me një rast të izoluar. Në një tjetër procedurë të zhvilluar po në vitin 2022, këtë herë për “blerje kalimatës nafte”, me një fond limit prej rreth 37.9 milionë lekësh, fitues shpallet sërish e njëjta kompani, Vibtis me pronar Ardit Ismailaj. Procedura është justifikuar me argumentin e urgjencës, me pretendimin se këto pajisje ishin të domosdoshme në një kohë shumë të shkurtër për të mundësuar shitjen e naftës sipas kërkesave të autoriteteve doganore. Megjithatë, ajo që konstatohet më pas është diametralisht e kundërt me këtë logjikë urgjence. Pajisjet janë blerë, janë futur në magazinë në Patos, por nuk janë instaluar dhe nuk janë vënë në punë asnjëherë. Pra, ajo që u paraqit si emergjencë rezulton, në praktikë, një investim i pajustifikuar që ka mbetur i bllokuar dhe i pashfrytëzuar.
Sipas vlerësimit të Kontrolli i Lartë i Shtetit, kjo situatë përbën një “shpenzim pa efektivitet”, pasi miliona lekë janë përdorur pa sjellë asnjë përfitim konkret për shoqërinë dhe pa përmbushur qëllimin për të cilin janë marrë këto pajisje. Madje, mosvënia në funksion e tyre ka ndikuar drejtpërdrejt në pengimin e procesit të shitjes së naftës, duke krijuar jo vetëm dëm ekonomik, por edhe pasoja në operimin normal të kompanisë. Në këtë kontekst, përgjegjësitë nuk mbeten abstrakte, por lidhen drejtpërdrejt me drejtuesit dhe strukturat vendimmarrëse, ku ndër emrat e përmendur nga audituesit është edhe Eltar Deda.
Kur dy tendera me vlera të konsiderueshme përfundojnë te e njëjta kompani, kur ofertat afrohen në mënyrë të dyshimtë me fondin limit dhe kur, mbi të gjitha, rezultatet konkrete të këtyre procedurave janë zero ose negative për interesin publik, atëherë nuk kemi më të bëjmë thjesht me menaxhim të dobët. Kjo është një situatë që kërkon hetim të plotë dhe të paanshëm, për të kuptuar nëse kemi të bëjmë me shkelje të ligjit, favorizime të qëllimshme apo një skemë të mirëorganizuar që ka dëmtuar financat publike.
Pikërisht për këtë arsye, vëmendja duhet të drejtohet tek SPAK, institucioni që ka për detyrë të hetojë rastet e korrupsionit dhe abuzimit me detyrën në nivelet më të larta. Heshtja përballë këtyre gjetjeve nuk është më një opsion, sepse çdo ditë që kalon pa një reagim konkret është një ditë më shumë që minon besimin e qytetarëve tek drejtësia dhe tek mënyra se si menaxhohen pasuritë publike. Nëse këto fakte mbeten pa hetim dhe pa përgjegjësi, atëherë mesazhi që jepet është i rrezikshëm: se miliona lekë mund të shpenzohen pa llogari dhe pa pasoja.
Shqiptarët kanë të drejtë të dinë se ku shkojnë paratë e tyre dhe kush mban përgjegjësi kur ato shpërdorohen. Dhe në këtë rast, përgjigjet nuk mund të vonohen më.
