Në vitin 2023, Vjosa u shpall Park Kombëtar, një veprim që ofron mbrojtje strikte për mjedisin e saj. Megjithatë, në praktikë, ky mbrojtje duket të jetë e pamjaftueshme, për shkak të një sërë kërcënimesh mjedisore. Një studim nga “EcoAlbania” ka identifikuar 34 pika inertesh në Vjosë, me 17 prej tyre që janë aktive me leje për të nxjerrë material nga lumi. Këto kompani, sipas ekspertit Olsi Nika, kanë marrë leje për aktivitete që lidhen me ndërtimin dhe rikonstruksionin e rrugëve.
Megjithatë, marrja e inerteve nga shtrati i lumit përbën një kërcënim serioz për ekosistemin, veçanërisht në një zonë të mbrojtur. Plani i menaxhimit parashikon ndalimin e këtyre aktiviteteve, por situata është përkeqësuar. Mungesa e monitorimit e lejon vazhdimin e këtyre operacioneve, duke lënë pas dëme të dukshme, si gërryerjet dhe gropat. Besjana Guri nga Qendra “Lumi” thekson se zgjidhja për këtë çështje ndodhet te ndalimi i marrjes së inerteve, edhe pse një afat deri në 10 vjet është caktuar për ndalimin e këtyre aktiviteteve të paligjshme.
Ekspertët shprehen skeptikë për justifikimet e kompanive që punojnë me inerte ekzistuese. Sipas tyre, këto biznese shpesh vazhdojnë të shfrytëzojnë materialin e marrë nga lumi, tendenca që, siç tha Besjana Guri, do t’u mundësonte atyre të funksiononin për një periudhë të gjatë pa nevojën për materiale të reja.
Ngritjen e shqetësimeve e ka theksuar edhe fenomeni i ndarjes së lumit. Aktivistët shprehen se mungesa e mbikëqyrjes bën që shfrytëzimi i lumit të vazhdojë në fshehtësi. Kjo situatë ka krijuar dëme serioze si në ekosistem ashtu edhe në shëndetin e specieve të ujit, të cilat përballen me pengesa të mëdha në migrim për shkak të gropave dhe ndërhyrjeve të tjera.
Përveç ndikimeve mjedisore, mndikimi ekonomik i këtyre aktiviteteve ka ngritur edhe dyshime mbi abuzimin e materialeve të marra për ndërtimin e rrugëve dhe veprave të tjera. Situata e Vjosës përmbledh një kombinim kompleks të shkeljeve mjedisore dhe nevojës për një menaxhim më të mirë të burimeve natyrore.
