Viti 1990 e gjeti Shqipërinë në një situatë të rëndë ekonomike dhe sociale, por edhe me shpresën e ndryshimit. Ndryshimet demokratike në vend ishin të lidhura ngushtë me valën e transformimeve që po ndodhnin në Europën Lindore, ku figura si Mikhail Gorbaçov në Moskë i dha impuls këtij procesi. Publicisti Preç Zogaj thekson në një intervistë se shqiptarët e bënë kalimin drejt demokracisë me guximin e tyre, duke e cilësuar Shqipërinë si “gurin e fundit të dominosë” për shkak të një diktature më të ashpër.
Në vitin 1990, shpërthimi i protestave filloi më 11 janar në Shkodër, ku qytetarët u grumbulluan me guxim për të planifikuar rrëzimin e bustit të Stalinit. Demonstratat u intensifikuan në përpjekjen për të kundërshtuar regjimin komunist, dhe një incident i rëndësishëm ndodhi më 14 janar, kur mbi tre mijë njerëz u mblodhën rreth statujës, duke shprehur heshtazi pakënaqësinë e tyre. Edhe pse organizatorët u arrestuan, ata nxitën një reagim të madh në Shkodër.
Më pas, në Kavajë, protestat ushtuan me shpërndarjen e traktëve antikomuniste dhe një demonstratë të fuqishme u zhvillua gjatë ndeshjes Besa – Partizani më 25 mars. Rexhep Rugeja, një nga protestuesit, përshkruan momentin e shpërthimit të thirrjeve për liri dhe demokraci si një akt të guximshëm që i dha jehonë kërkesave për ndryshim. Ndërkohë, dhuna e policisë pas arrestimeve provoi brutalitetin e regjimit.
Rebelimi në Kavajë u intensifikua, duke shkaktuar një valë protestash që çoi në vdekjen e Josif Budos, i konsideruar si dëshmori i parë i demokracisë shqiptare. Vdekja e tij e shoqëruar me protestat më pas dëshmonin se populli ishte i vendosur për të kërkuar liri. Në përgjithësi, ngjarjet e vitit 1990 në Shqipëri shënuan fillimin e rrugës drejt demokracisë duke i dhënë fuqizim dhe shpresë një kombi të lodhur nga diktatura.
