Category: KRYESORE

Kriza klimatike mund të shkaktojë 14.5 milionë vdekje deri në vitin 2050. Ky është parashikimi i bërë nga Forumi Ekonomik Botëror, sipas të cilit fatkeqësitë natyrore, të përkeqësuara nga klima, mund të çojnë edhe në humbje ekonomike prej 12.5 trilionë dollarësh. Raportohen gjithashtu kosto shtesë për sistemin e kujdesit shëndetësor mbi 1 miliard dollarë. Raporti shton se kriza klimatike do të përkeqësojë pabarazitë globale shëndetësore, duke i lënë më të cenuarit në rrezik më të madh.

Raporti i WEF synon të përcaktojë sasinë e pasojave të ndryshimeve klimatike në shëndet, si në aspektin e vdekshmërisë ashtu edhe në kostot e kujdesit shëndetësor. U analizuan gjashtë kategori kryesore të ngjarjeve klimatike: përmbytjet, thatësirat, valët e të nxehtit, stuhitë tropikale, zjarret dhe ngritja e nivelit të detit.

Përmbytjet përfaqësojnë rrezikun më të lartë për vdekshmërinë: sipas studimit vetëm ato do të shkaktonin 8.5 milionë vdekje deri në vitin 2050. Thatësira, e lidhur indirekt me nxehtësinë ekstreme, është shkaku i dytë i vdekshmërisë (parashikimi është 3.2 milionë). Megjithatë, janë valët e të nxehtit, ato që përfaqësojnë koston më të madhe në aspektin ekonomik: 7.1 trilionë të humbur për shkak të humbjes së produktivitetit.

“Edhe me një rritje të temperaturës së Tokës prej vetëm 1.1 gradë Celsius, këto ngjarje ekstreme po shkaktojnë humbje të konsiderueshme ekonomike, shkatërrim të infrastrukturës dhe sëmundje”,shpjegon raporti.

Ndryshimet klimatike do të shkaktojnë gjithashtu një rritje katastrofike të sëmundjeve të ndjeshme ndaj klimës, të tilla si ato të transmetuara nga mushkonjat për shembull. Temperaturat më të ngrohta do të rrisin periudhën riprodhuese dhe zonën e banuar nga kolonitë e insekteve, duke çuar në zgjerimin e sëmundjeve të tilla si malaria, dengoja dhe Zika, edhe në zonat klimatike të butë dhe më pak të prekura si Evropa dhe Shtetet e Bashkuara. Deri në vitin 2050, shpjegon raporti, 500 milionë njerëz të tjerë mund të jenë në rrezik të infektimit.

Ndryshimet klimatike do të përkeqësojnë gjithashtu pabarazinë shëndetësore. Popullatat më vulnerabël, gratë, të rinjtë, të moshuarit dhe njerëzit me të ardhura të ulëta, grupet dhe komunitetet e vështira për t’u arritur, do të jenë më të prekurit nga pasojat e ngjarjeve ekstreme. Afrika dhe Azia Jugore do të jenë më të cenueshmet sepse nuk do të jenë në gjendje të përshtatin shërbimet e tyre mjekësore tashmë të dobëta.

Votimi i parë për fushatën për zgjedhjet presidenciale 2024 në Shtetet e Bashkuara filloi të hënën në Ajovën e mbuluar nga bora. Anketimet tregonin se ish presidenti Donald Trump ishte pozicionuar për një fitore domethënëse në zgjedhjet paraprake brenda Partisë Republikane, ndërsa përpiqet të rimarrë Shtëpinë e Bardhë në zgjedhjet e përgjithshme që mbahen në nëntor.

Një anketim në Ajova i publikuar gjatë fundjavës nga Des Moines Register, NBC News dhe Mediacom i jepnin një mbështetje prej 48% zotit Trump nga votuesit republikanë që kanë gjasa të marrin pjesë në votimet paraprake që mbahen në 1657 qendra në shkolla, stacione të shërbimit zjarrfikës dhe qendra komunitare në mbarë këtë shtet.

Anketimi rendit Nikki Haley-in, ish-ambasadorja në Kombet e Bashkuara gjatë presidencës Trump, në vendin e dytë me 20% mbështetje, guvernatorin e Floridas Ron DeSenatis me 16% dhe sipërmarrësin në fushën e teknologjisë Vivek Ramaswamy me 8%. Nuk ishte e qartë se sa do të merrnin pjesë në proces votuesit që duhej të udhëtonin në temperatura shumë të ulëta në rrugë të ngrira dhe të rrëshkitshme për të hedhur votën e tyre. Për këto zgjedhje paraprake nuk ishte lejuar votimi nëpërmjet postës, apo votimi i hershëm.

Megjithatë, ka shumë elementë që duhen marrë në konsideratë, në prag të zgjedhjeve paraprake dhe pas spekulimeve të shumta se kush do të përballet me Presidentin Joe Biden këtë nëntor.

Cili kandidat do të renditet i dyti?

Duke pasur parasysh epërsinë e ish-Presidentit Trump, votimi në shtetin e Ajovas ngjan më tepër si një betejë për vendin e dytë. Pyetja që ngrihet është nëse ndonjë prej dy republikanëve që kanë mbështetje dyshifrore, edhe pse me një distancë të madhe nga kandidati kryesor, do të arrijnë, në plan aftagjatë, ta shndërrojë garën, në një përballje prej vetëm 2 kandidatësh. Për ta arritur këtë, do duhet të të sigurojnë “një medalje argjendi”, në votimet e Ajovas. Guvernatori i Floridës Ron DeSantis më herët ishte shprehur se do arrinte të fitonte garën në këtë shtet, por tanimë ai i ka ulur pritshmëritë, duke pretenduar që të shënojë thjesht një paraqitje të mirë.

Fushata me qasje prej eksperteje duke i mëshuar nevojës për konsenus, e ish-guvernatores së Karolinës së Jugut, Nikki Haley, duket se nuk i shkon për shtat Ajovas, por gara paraprake vjen pasi vëmendja ndaj saj është rritur dhe ajo ka marrë më shumë mbështetje financiare. Ajo mund të ketë mbështetje më të fortë në shtetin e radhës, në Nju Hemshpër dhe sigurimi i vendit të dytë në Ajova, do ta vinte atë në pozita të forta.

Kush do dalë për të votuar nën mot të acartë?

Deri më tani, vëmendja më e madhe lidhur me garën paraprake ka qenë tek pozitat e forta të ish-Presidentit Trump. Por tani, vëmendja mund të zhvendoset tek pjesëmarrja dhe se kush do të përfitonte nga i ftohti i acartë që mund të pengojë daljen në zgjedhje? Procesi do të zhvillohet në 1, 567 vendndodhje të ndryshme. Në shumicën e rasteve, për të shkuar në këto qendra, është e nevojshme përdorimi i makinës. Rrugët do të jenë me akull, temperaturat do të shënojnë dhjetra gradë nën zero. Javën e kaluar, Shërbimi Kombëtar i Motit, paralajmëroi qytetarët të mos dilnin nga shtëpia, nëse mundeshin.

Për më tepër, njerëzit mund të jenë më pak të motivuar për të marrë pjesë në një garë, ku fituesit dihen. Megjithatë, mbështetësit e zotit Trump janë shumë të motivuar për pjesmarrje. Zoti DeSantis mund të përfitojë nga një organizim shumë i mirë për t’i transportuar republikanët në qendrat ku zhvillohen zgjedhjet. Në përgjithësi, konservatorët janë entuziastë për fillimin e garës zgjedhore, ata janë të zemëruar me situatën aktuale dhe sikurse me kandidatët e tyre, e shohin Presidentin Biden si një kandidat që do të mundet lehtë, në nëntor.

Pjesëmarrja në votimet paraprake do të krahasohet me vitin 2016, kur 186,000 republikanë u bënë pjesë e procesit. Një shifër e ulët për një rol kaq të madh në përcaktimin e kandidatit për të udhëhequr një vend prej 330 milionë banorësh. A do të ketë më pak pjesëmarrje këtë herë?

Sa është epërsia e ish-Presidentit Trump?

Sondazhet kane qenë mbresëlënëse, megjithatë, deri në fund nuk dihet se sa mbështetje gëzon një kandidat. A do të përkthehen në një fitore të madhe, anketimet që tregojnë mbizotërimin e zotit Trump në garë? Apo do të ketë ndonjë të papritur? Ish-Presidenti Donald Trump vizitoi shtetin e Ajovas në ditët e fundit para garës, por vëmendja e tij është përqendruar në të tjera çështje, që janë të pazakonta, për një kandidat që synon të sigurojë fitore në Ajova. Për shembull, javën e shkuar ai i kushtoi kohë proceseve të apelit për çështjet gjyqësorë në ngarkim të tij, me besimin se kjo do ta vinte në pozita më të mira para votuesve republikanë, se sa ecejaket në Ajova. Kundërshtarët e kanë kritikuar atë se nuk ka qenë prezent, por mbetet e paqartë, nëse kjo do ta dëmtojë në garën e sotme.

Përshtypja që krijoi Ramaswamy

Fillimisht fushata agresive në median sociale e sipërmarrësit të farmaceutikës 38 vjeç,Vivek Ramaswamy, tërhoqi shumë vëmendjen e republikanëve, por u duket se ai shoi kureshtjen e shumë prej tyre, pas sulmeve ndaj kundërshtarëve gjatë debateve në kuadër të garës presidenciale. Stili agresiv i zotit Ramaswamy mund të mos jetë saktësisht “i pëlqyer në Ajova”, por as stili i zotit Trump, nuk është, e megjithatë ky i fundit gëzon një mbështetje të lartë.

Zoti Ramaswamy ka qenë në të gjithë Ajovan, duke shënuar një rekord historik të fushatës së tij presidenciale. Ai vizitoi të 99 qarqet e këtij shteti, jo një, por dy herë. Nuk është e qartë se për çfarë po konkurron zoti Ramaswamy, i cili bën gjithçka për të mos kritikuar zotin Trump, por kritikon të gjithë kandidatët e tjerë. Ajova do të ndikojë shumë për të përcaktuar nëse ai ka apo jo ende arsye për të vazhduar garën./VOA