Eltar Deda duhet të arrestohet sot, nesër është vonë. Rasti i Albpetrol nuk është një debat i zakonshëm administrativ. Është një çështje që prek drejtpërdrejt administrimin e pasurisë më strategjike të vendit, naftës, dhe miliona eurove që burojnë prej saj. Raportet e Kontrolli i Lartë i Shtetit kanë evidentuar një seri problematikash që, nëse provohen penalisht, nuk mund të mbeten thjesht rekomandime për masa disiplinore. Prandaj Eltar Deda duhet të dal me pranga në duar nga zyrat e Albpetrol.
Auditimi i kryer në Albpetrol ka konstatuar se nafta bruto është pranuar dhe shitur me përmbajtje uji mbi normat teknologjike, në disa raste deri në 14 për qind, ndërkohë që standardi është nën 3 për qind. Kjo praktikë ka ndikuar drejtpërdrejt në uljen e çmimit të shitjes dhe sipas përllogaritjeve ka shkaktuar mungesë të ardhurash në miliona dollarë. Kur një kompani shtetërore shet nën standard një produkt strategjik dhe e justifikon më pas me procedura të brendshme, pyetja është nëse kemi të bëjmë me paaftësi apo me vendimmarrje që cenon interesin publik.
Në raport janë evidentuar edhe pagesa të konsiderueshme për energjinë elektrike dhe kamatëvonesa, ku diferencat mes detyrimeve reale dhe llogaritjeve të brendshme përbëjnë qindra milionë lekë. Vetëm diferenca mes kamatëvonesave të kërkuara dhe atyre të detyruara arrin mbi një miliard lekë, shifër që përbën shpenzim të pajustifikuar për një shoqëri publike. Nëse këto vendime janë marrë me dijeni dhe pa masa korrigjuese, atëherë kemi një përgjegjësi që shkon përtej gabimit teknik.
Tenderat janë një tjetër pikë e errët. Janë evidentuar procedura ku oferta fituese arrin 97 deri në 99 për qind të fondit limit, çka praktikisht eliminon efektin real të garës. Rasti i tenderit për “blerje purteka” me fond rreth 150 mijë euro, ku fituese rezulton një kompani e krijuar vetëm pak muaj para procedurës dhe pa histori financiare për vitet e kërkuara në kriteret e tenderit, ngre dyshime serioze mbi barazinë në garë dhe respektimin e kritereve ekonomiko-financiare. Po ashtu, tenderi 4.2 milionë euro për një kompani pa eksperiencë të qartë në objektin e kontratës dhe me vetëm një bashkim operatorësh në garë, forcon perceptimin e mungesës së konkurrencës reale.
Auditimi ka konstatuar edhe blerjen e kalimatësve të naftës me argument urgjence, me fond rreth 38 milionë lekë, të cilët më pas kanë mbetur të pamontuar në magazinë, duke e kthyer investimin në shpenzim pa efektivitet. Kur një urgjencë justifikon një tender të përshpejtuar dhe pajisjet nuk vihen në punë, lind dyshimi i arsyeshëm mbi arsyet reale të procedurës.
Një tjetër element i rëndë është groposja e 311 ton naftë bruto gjatë riparimit të një depozite, pa respektuar procedurat dhe prezencën e autoriteteve doganore sipas kërkesave ligjore për akcizën. Këto janë veprime që kërkojnë verifikim të thelluar për të përcaktuar nëse ka pasur dëm ekonomik dhe përgjegjësi individuale.
Në planin administrativ janë evidentuar edhe vendime për kuota mujore karburanti për Këshillin Mbikëqyrës, me sasi që variojnë nga 250 deri në 1000 litra në muaj, pa një bazë të qartë ligjore dhe pa dokumentim të arsyes dhe justifikimit të konsumit. Kur vendimet nuk mbështeten në dispozita të qarta dhe nuk shoqërohen me transparencë, ato bëhen objekt dyshimi.
Kontrolli i Lartë i Shtetit ka rekomanduar shkarkimin e administratorit, por rekomandimi nuk është zbatuar. Tashmë materiali është në dorë të Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar. Pyetja nuk është nëse duhet të ketë hetim, por sa i thellë dhe sa i pavarur do të jetë ai.
SPAK duhet të kërkojë masë arresti nëse nga hetimi rezulton se vendimet kanë qenë të qëllimshme, nëse provohet shpërdorim detyre me pasoja të rënda financiare, nëse ekziston rrezik prishjeje provash apo ndikimi në proces dhe nëse dëmi ekonomik është sistematik e i përsëritur. Arrestimi nuk është dënim, por masë për të garantuar integritetin e hetimit.
Rasti i Albpetrol është një test për drejtësinë e re. Kur flitet për qindra milionë euro pasuri publike dhe për administrimin e burimeve natyrore të vendit, standardi i përgjegjësisë duhet të jetë maksimal. Nëse faktet e konstatuara provohen penalisht, atëherë ligji duhet të veprojë pa hezitim. Nëse nuk provohen, transparenca duhet të jetë e plotë dhe e argumentuar. Në të dyja rastet, publiku ka të drejtë për të vërtetën.
