Unioni i Gjyqtarëve, Shoqata Kombëtare e Gjyqtarëve dhe Shoqata e Prokurorëve të Republikës së Shqipërisë kanë reaguar në përvjetorin e parë të vrasjes së gjyqtarit Astrit Kalaja, duke shprehur solidaritet me familjen dhe duke kërkuar veprim konkret nga autoritetet. Më 6 tetor 2025, Kalaja u vra me armë zjarri ndërsa ishte në detyrë, në sallën e gjyqit, vend ku, sipas magjistratëve, siguria duhet të jetë maksimale.
Në deklaratë theksohet se një vit pas ngjarjes, gjyqtari nuk ka marrë statusin “Dëshmor i Atdheut” dhe procedurat për këtë çështje vazhdojnë të zvarriten, duke detyruar familjen të drejtohet në gjykatë. Organizatat ngrenë shqetësimin se për fëmijët e tij, njëri prej të cilëve është i mitur, nuk është parashikuar asnjë trajtim i posaçëm institucional, dhe kërkesat e magjistratëve për masa lehtësuese ndaj familjes kanë mbetur pa përgjigje.
Magjistratët kritikojnë edhe mungesën e përmirësimeve të sigurisë institucionale: një vit pas vrasjes, gjykatat dhe prokuroritë nuk kanë ende një strukturë policore të posaçme, nuk ekziston mekanizëm për vlerësimin e kërcënimeve dhe mbrojtjen e magjistratëve dhe familjeve të tyre, dhe nuk është miratuar një kuadër ligjor i ri për sigurinë e institucioneve të drejtësisë. Deklarata nënvizon se sulmi ndaj Kalajt është sulm ndaj sistemit të drejtësisë dhe ndaj qytetarit që kërkon drejtësi, dhe se magjistratët përballen shpesh me çështje që lidhen me krime të rënda, krim të organizuar dhe korrupsion, duke qenë objekt kërcënimesh dhe presionesh.
Si kërkesa konkrete, organizatat i kërkojnë institucioneve shtetërore që pa vonesë të njohin statusin “Dëshmor i Atdheut” për Astrit Kalajan, t’i sigurojnë familjes dhe fëmijëve një trajtim institucional dinjitoz, të krijojnë një strukturë policore të posaçme për sigurinë e gjykatave dhe prokurorive, të ngritin një mekanizëm efektiv për vlerësimin e kërcënimeve dhe mbrojtjen e magjistratëve e familjeve të tyre, dhe të miratojnë një kuadër ligjor gjithëpërfshirës për sigurinë e institucioneve të drejtësisë. Përfundimisht, deklarata thekson se siguria e magjistratit është garanci për qytetarin që kërkon drejtësi.
