Në shkrimet e para të Kasëm Trebeshinës reflektohen përshtypjet e tij për Luftën Nacional Çlirimtare, tha studiuesja Anila Mullahi në një aktivitet të Qendrës së Librit dhe Shtëpisë me Gjethe në 100-vjetorin e lindjes së shkrimtarit. Sipas Mullahit, Trebeshina vëzhgonte se shumica e pjesëmarrësve në luftë kishin shkuar me ideale për të mbrojtur dhe çliruar vendin, por një pjesë tjetër iu nënshtrua egoizmit dhe dëshirës për pushtet, dhe ai shihte te kjo edhe shenja të një lufte civile.
Mullahi citoi pjesë nga dosja e Trebeshinës, ku thuhet se ai nuk ka shprehur asgjë kundër partisë apo idealeve komuniste, por ka deklaruar se letërsia e realizmit socialist nuk ka asnjë vlerë — një qëndrim që e shprehu hapur. Në dosje paraqitet gjithashtu një letër e Trebeshinës drejtuar Ministrisë së Brendshme, në të cilën ai shprehej se donte të largohej për në Zvicër, si dhe dëshmi nga njerëz të afërt që e spiunuan. Mullahi theksoi se informacionet që vinin për të lidhen shpesh me dëshirën e tij për t’u larguar nga Shqipëria dhe me pohimin se letërsia e tij “nuk është për këtë vend”.
Trebeshina u largua nga Lidhja e Shkrimtarëve kur veprat e tij nuk po botoheshin. Momenti i dënimit lidhet me vitin 1953, pas dorëzimit të teserës së partisë, ndërsa në vitin 1954 ai u burgos. Mullahi kujtoi një bisedë me autorin, sipas të cilës Trebeshina deklaronte se, pavarësisht kushtimeve dhe burgimit, brenda vetes ndihej i lirë. Ajo riprodhoi fjalën e tij se diktatura ishte “jashtë” tij, ndërsa ai kishte qenë i lirë edhe në burg.
Një tjetër zhgënjim i shfaqur në shënimet e Trebeshinës lidhet me kolegët artistë, për të cilët ai kishte besuar se mund të bashkoheshin për të kundërshtuar sistemin, por kjo pritshmëri nuk u realizua. Artikulli për këtë aktivitet publikohet nga Top Channel.
