Kushtetuta, përmes nenit 138, mbron pagën e gjyqtarëve nga ulja për të siguruar pavarësinë e drejtësisë; kjo mbrojtje nuk aplikohet për funksionarë të tjerë dhe, sipas jurisprudencës, përfshin edhe prokurorët. Reforma e 2016 lidhte pagën referuese të magjistratëve me pagën për funksion të një kategorie drejtuese të shërbimit civil, duke krijuar një mekanizëm përshtatjeje kur rriteshin pagat e administratës. Vendimi nr.35/2022 i Gjykatës Kushtetuese hoqi lidhjen me elementin “shtesa për pozicion” por la të hapur mundësinë që Kuvendi të zgjedhë referencë tjetër, duke kërkuar që pagat të mos ulen nën standardin kushtetues.
Në 2023 Kuvendi zgjodhi si referencë 36% të pagës së Presidentit, çka solli vetëm 300 lekë rritje dhe shkëputje nga mekanizmi i përshtatjes me administratën. Me vendimin nr.15/2026 Gjykata gjeti se ndryshimi kishte krijuar një ngrirje të synuar dhe një ulje të fshehtë të pagave, dhe vuri detyrime konkrete: ndryshime ligjore deri më 31 korrik 2026; shtyrje të efekteve të shfuqizimit deri në hyrjen në fuqi të ligjit të ri; riparim financiar që mbulon nga 1 prilli 2023; dhe, në mungesë të ndryshimeve, përdorim të formulës referuese të administratës së lartë publike për llogaritjen e prapambetjeve. Afati përfundoi pa ndryshime, dhe paragrafi 110 aktivizoi formulën e zëvendësimit. KLGJ dhe KLP përllogaritën pagat sipas vendimit, por thesari nuk i pagoi, duke lënë stafet pa kompensim. Kuvendi hartoi projektligjin që propozon rritjen nga 36% në 38% me efekt nga 1 prilli 2023.
Projektligji ngre shqetësime: mungon dokumentimi që tregon se kjo masë riparon humbjen, kufiri për indeksimin (një pikë mbi targetin e Bankës) dhe indeksimi dyvjeçar mund të ulë fuqinë blerëse; lidhja me pagën e Presidentit rrezikon përsëri ngrirje afatgjatë; dhe neni 3 mund të zvogëlojë detyrimin e riparimit për prapavijat. Ka nevojë për sqarime mbi datën e zbatimit, përllogaritjet financiare, trajtimin kalimtar dhe ndikimin mbi kategori të tjera të funksionarëve.
Si modele zgjidhjeje përmenden tre alternativa: rikthimi te kategorizimi i shërbimit civil me rregulla të qarta; ruajtja e referencës te paga e Presidentit me garanci shtesë; dhe krijimi i një baze të veçantë ligjore për pagat e magjistratëve, përfshirë një komision të pavarur këshillimor për rishikime periodike. Çdo zgjidhje duhet të respektojë vendimet e Gjykatës Kushtetuese, të sigurojë transparencë financiare dhe të mbrojë të drejtën e qytetarit për drejtësi.
