Autoritetet spanjolle kanë nisur një hetim penal pas plagosjes me armë zjarri të Toñit, orkës më të vjetër në ujërat iberike, e cila u zbuluar me vrima plumbash në pendën dorsale. Plagët e 60-vjeçares u vunë re muajin e kaluar nga ambientalistët dhe u raportuan te autoritetet; më 2 shtator Ministria e Mjedisit i referoi çështjen prokurorisë. Personat përgjegjës mund të përballen me gjoba deri në 2 milionë euro.
Njësia Qendrore e Operacioneve Mjedisore e Guardia Civil po heton një anije me flamur spanjoll, që dyshohet se është parë duke qëlluar në ujërat portugeze. Hetuesit synojnë të përcaktojnë nëse anëtarët e ekuipazhit kanë qëlluar orkën dhe motivin e mundshëm të veprimit. Janek Andre, themelues i WeWhale dhe bashkëthemelues i Iberian Orca Guardians, përmend disa pista: një marinar mund ta ketë qëlluar për hakmarrje ose për ta larguar pas kontaktit fizik me një varkë; peshkatarët mund ta kenë qëlluar për të penguar kapjen e peshkut; ose veprimi mund të ketë buruar nga inati.
Toñi është parë së fundmi pranë brigjeve të Galicisë duke lëvizur dhe u ushqyer me grupin e saj. Ambientalistët raportojnë se plagët po shërohen, por copa plumbash kanë mbetur të bllokuara në pendë, duke rritur rrezikun e infeksionit dhe sepsës. Mbetja e saj konsiderohet veçanërisht e rëndësishme për popullatën e orkave në ujërat iberike, e cila ka pësuar rënie nga rreth 60–70 kafshë në vitet 1990 në vetëm 27 sot. Si një nga matriarket më të vjetra, Toñi udhëheq lëvizjet e grupit dhe kontribuon në transmetimin e sjelljeve dhe kulturës te orkët e tjera.
Incidenti rikthen vëmendjen te marrëdhënia e tensionuar mes orkave dhe anijeve në zonë. Që nga viti 2020, orkët kanë pasur ndërveprime me varkat, duke dëmtuar timonët dhe në disa raste shkaktuar fundosje. Andre thekson se këto ndërveprime nuk duhet konsideruar sulme, por si sjellje sociale dhe kurioze, për shkak se njerëzit janë në habitatin natyror të orkave. Ekspertët këshillojnë marinarët të qëndrojnë në ujëra të cekëta për të shmangur takimet; orkët preferojnë thellësi 50–70 metra, ndërsa lëvizja pranë vijës bregdetare në ujëra më pak se 20 metra do të ulte rrezikun. Ambientalistet përsërisin: “Ata kanë nevojë për mbrojtje, jo për hakmarrje”, ndërsa hetimi vazhdon.
