Pyetja nëse fluksi masiv drejt enklavës spanjolle Ceuta ishte i orkestruar politikisht nga Maroku apo rezultat i dinamikave vetanake ngre debate mes ekspertësh. Qeveria marokene qëndroi për një kohë të gjatë e heshtur; vetëm së fundi zëdhënësi i Ministrisë së Brendshme, Rachid El Khalfi, fajësoi “keqpërdorimin keqdashës” të rrjeteve sociale, informacione mashtruese dhe keqinterpretimin e një vendimi të Gjykatës Supreme spanjolle, ndërsa Rabati premtoi bashkëpunim dhe tha se ngjarjet nuk ishin të dëshiruara nga Mbretëria e Marokut.
Në Spanjë dyshimet u shfaqën që në fillim: kryeministri Pedro Sánchez foli për një “sulm ndaj sovranitetit tonë territorial”, dhe videot treguan dështimin e forcave marokene të sigurisë për të ndaluar fluksin. Shtroi edhe spekulime për ndikime të ndryshme, përfshirë afrimin e Spanjës me Algjerinë; për ndërhyrjen e SHBA-së nuk ka prova të besueshme.
Dy ekspertët e intervistuar nga DW kërkojnë kujdes ndaj shpjegimeve të thjeshta, por arrijnë në vlerësime të ndryshme lidhur me përgjegjësinë e Marokut. Isabelle Werenfels (SWP) thekson se situata është ndryshe nga ajo e 2021 dhe se Maroku do të kishte shumë për të humbur – besueshmëri dhe investime ndërkombëtare – nëse do të orkestronte një lëvizje të tillë. Ajo e sheh të mundshme por jo shumë të besueshme një nismë të qëllimshme dhe sugjeron se një sinjal politik mund të ketë pasur efekt të kundërt. Jochen Oltmer (Universiteti Osnabrück) paralajmëron kundër nxituar në përfundime dhe argumenton se ka prova që sugjerojnë interesat politike marokene dhe se një kalim kaq masiv nuk do të kishte ndodhur nëse autoritetet marokene nuk do të kishin mbyllur sytë.
Të dy pranojnë se nuk ka prova të besueshme për përfshirje të shteteve të tjera, edhe pse qeveritë ose aktorë politikë mund ta kenë përfituar situatën. Shpejtësia e përhapjes së lajmit për një kufi të hapur, roli i rrjeteve sociale, spontaniteti i shumë të rinjve dhe mundësisht mosveprimi individual i forcave të sigurisë shpjegojnë pjesërisht dinamikën.
Në fund ekspertët bien dakord se shkaktarët e thellë janë shpresat dhe pritshmëritë për të ardhmen, kushtet sociale dhe ekonomike, mungesa e mundësive për të rinjtë dhe rrjetet migratore—dhe se ngjarjet nuk shpjegohen nga një vendim i vetëm politik ose një teori konspirative.
