Kinemaja tregoi se nuk ka vdekur: në dy javët e fundit kinematë botërore u mbushën nga turma për dy prodhimet amerikane, “Odiseja” dhe “Spider-Man”. Algoritmet dhe rrjetet sociale u përqendruan në këto dy vepra, të ndryshme në epokë por me mesazhin e përbashkët të kthimit në shtëpi dhe kthimit te vetja për një fillim të ri. Përmes këtyre filmave, Amerika tregoi se synon jo vetëm dominim politik dhe ushtarak, por edhe ndikim kulturor si “soft power”, duke shfrytëzuar amerikanizimin për të tërhequr masa.
Filmi i Christopher Nolan, një projekt i dashur dhe i kritikuar, tërhoqi breza të ndryshëm: disa për nostalgji i qëndruan versionit të vjetër, të rinjtë e panë si pasqyrim të së ardhmes. Interesi për një poemë të shkruar rreth tetë shekuj Para Krishtit që mbush sallat në 2026 tregoi se nuk u shit vetëm produkti, por një kujtesë kolektive; ishte marketing i nivelit të lartë që shiti një identitet dhe krijoi një fenomen kulturor përtej kinemasë. Nolan ngriti gjithashtu pyetjen se çfarë ndodh kur lufta mbaron por udhëtimi vazhdon.
Autori shtrin metaforën e Odisesë mbi realitetin ballkanik dhe mbi Shqipërinë: tre mijë vjet më parë nuk kishte kufij por porte dhe mite; sot debatohet për pronësinë e historisë ndërsa historia riciklohet. Paradoksi në Ballkan është se betejat e së kaluarës pengojnë ndërtimin e së ardhmes. Shqipëria, si Odiseja, ka përjetuar luftëra simbolike dhe tash përballet me sfida të vazhdueshme: anëtarësimi në NATO, negociatat për BE-në, luhatjet në turizëm dhe çështje ekonomike — pyetja është nëse po afrohemi drejt Itakës apo po endemi ende.
Metaforat kryesore lidhen me politikën dhe shoqërinë: Polifemi si politikë e shkëputur nga masa; Sirenat si algoritmet, propaganda dhe videot e shkurtra që ju bëjnë të dorëzoni lirinë; Circe si transformim i moralit për shkak të pangopësisë; Hadi si përballje me pasojat; Kalipso si premtim i Europës që ofron siguri por rrezikon t’i heqë njerëzit nga ndërtimi i vendit të tyre; Penelopa si vend që pret por edhe ëndërron të largohet. Shqipëria vazhdon tranzicionin prej tre dekadash: institucione në ndërtim, besim i luhatur, emigracion dhe dyshim qytetar, dhe mbetet pyetja nëse Itaka që synojmë do të jetë e njëjta kur të mbërrijmë.
