Komisioni Evropian po përgatit një plan të ri që synon t’u japë vendeve kandidate përfitime ekonomike gradualisht, para anëtarësimit të plotë, për të përshpejtuar procesin e zgjerimit dhe nxitur reformën. Sipas propozimit, përfitimet përfshijnë akses të pjesshëm dhe të kushtëzuar në programe financimi të BE-së, marrëveshje tregtare preferenciale dhe akses të pjesshëm në tregun e përbashkët, në varësi të progresit në zbatimin e reformave dhe përafrimin me legjislacionin e BE-së.
Ndryshe nga nisma të mëparshme që parashikonin dhënie të disa të drejtave politike para anëtarësimit dhe u kundërshtuan nga shtetet anëtare, modeli i ri fokusohet vetëm te përfitimet ekonomike pa u dhënë vendeve kandidate një status politik të plotë brenda unionit. Nisma ka marrë mbështetje më të madhe politike, veçanërisht nga Franca dhe Gjermania, të cilat e shohin angazhimin gradual si mënyrë për të mbajtur vendet kandidate të përfshira në procesin e reformave edhe kur anëtarësimi i plotë duket i largët.
Komisioni synon të sigurojë mbështetjen e qeverive të vendeve anëtare për këtë kornizë gjatë mbledhjeve të Këshillit Evropian që priten në tetor ose dhjetor. Përfitimet do të jepen rast pas rasti, duke u bazuar te përparimi i secilit vend kandidat. Plani vjen ndërsa BE-ja kërkon të përshpejtojë zgjerimin, veçanërisht pas agresionit rus ndaj Ukrainës, por pa komprometuar kriteret e anëtarësimit; një objektiv kryesor është mbajtja e Ukrainës dhe Moldavisë të angazhuara në proces duke u ofruar përfitime konkrete gjatë rrugës drejt anëtarësimit.
Aktualisht BE-ja ka nëntë vende kandidate: Mali i Zi konsiderohet më pranë anëtarësimit; Ukraina dhe Moldova kanë hapur negociatat; ndërsa proceset e Serbisë, Turqisë dhe Gjeorgjisë janë ngadalësuar. Komisioni po punon gjithashtu për mekanizma të rinj mbrojtës që do të lejojnë ndërhyrje në rast të tërheqjes nga standardet demokratike ose sundimi i ligjit pas anëtarësimit, për të ruajtur integritetin e procesit të zgjerimit.
Pasi propozimet e mëparshme të “zgjerimit të kundërt” nuk morën mbështetje, Komisionerja për Zgjerim Marta Kos tha se tani i takon qeverive të vendosin për hapat e mëtejshëm. Kancelari gjerman Friedrich Merz është ndër ata që po promovojnë këtë qasje alternative. Një diplomat tha se zyrtarët përpiqen të kompensojnë një “dekadë të humbur” të reformës së zgjerimit dhe të kapërcejnë rezistencën e qeverive për të siguruar reforma kuptimplote para anëtarësimit.
