Shkrimtarja Lea Ypi, në një analizë në The Guardian, lidh protestat që kanë nisur pas përplasjes në Zvërnec me një plan investimi disa miliarda euro, duke vlerësuar se lëvizja ka një dimension të admirueshëm për shkak se është pa drejtues — e vështirë për t’u kapur — por edhe të brishtë, sepse lehtë mund të infiltrohet dhe të shpërndahet. Sipas Ypit, për t’u bërë efektive, protestat duhet të kalojnë nga rezistenca në propozim, duke gjetur unitetin politik që mungon.
Ajo rikthen episodin kur Ivanka Trump shfaqej e magjepsur me një ishull dhe realizimi i interesit kërkonte ndërhyrjen e kryeministrit Edi Rama dhe partneritetin e Jared Kushner-it dhe kompanive të tij për të zhvilluar një zonë të mbrojtur në pasuri të paluajtshme luksoze. Qeveria thotë se nuk ka marrëveshje të finalizuar, por entuziazmi nuk është fshehur.
Ypi përshkruan kontekstin ekonomik dhe shoqëror: rënia demografike pas migrimit të mbi 1.2 milion shqiptarëve, nivelet e ulëta të industrisë, bujqësia e pasmodernizuar dhe kriza në arsimin e lartë, që lënë natyrën si burimin kryesor për tërheqjen e kapitalit. Turizmi luksoz dhe spekulimi me pasuri të paluajtshme prekin barazinë dhe shterojnë burimet natyrore, ndërsa kushtet e punës janë shfrytëzuese dhe shtyjnë njerëzit drejt emigrimit.
Analiza përmend fitoren e Partisë Socialiste në maj 2025 me rreth 44% dhe pjesëmarrje historikisht të ulët, pa program elektoral të qartë dhe me fushatë të bazuar te premtimi i integrimit evropian. Ypi argumenton se politika është reduktuar në menaxhim teknokratik dhe akuzat për korrupsion shihen si shpjegim i vetëm për problemet.
Protestat aktuale lidhin zemërimin me një ligj për investime strategjike që forcon kapjen oligarkike të shtetit. Situata u përshkallëzua kur makina të rënda hynë në një zonë të mbrojtur dhe një video tregoi roje private që rrihte një protestues ndërsa policia qëndronte e palëvizur. Një brezi i ri po kundërpërgjigjet, duke kërkuar që shteti t’u përkasë atyre, jo të shitet te investitorët.
Ypi përfundon se sfida është ndërtimi i një sistemi të ri politik që lidh mbrojtjen e mjedisit me legjitimitetin demokratik; Shqipëria, sipas saj, mund të ofrojë një model alternativ zhvillimi dhe të japë mësim Evropës mbi vetërespektin.
