Në çdo skandal që shpërthen për tenderat publikë në Shqipëri, ka gjithmonë një emër që del në sipërfaqe dhe disa të tjerë që qëndrojnë në hije. Rasti i projekteve të mëdha infrastrukturore, nga tuneli i Llogarasë te Rruga e Arbrit, po ndjek të njëjtin skenar: dokumente që ngrejnë dyshime, procedura në shkelje të ligjit dhe një zinxhir përfitimesh që publiku nuk i sheh kurrë të plotë.
Dhe në këtë zinxhir, sipas pretendimeve që po qarkullojnë gjithnjë e më fort, një emër përsëritet me këmbëngulje: Rrok Gjoka. Jo si figurë dytësore, por si një aktor që shfaqet aty ku zhvillohet puna reale, aty ku hidhen fondet dhe aty ku lindin edhe dyshimet për cilësinë dhe standardet.
Rrok Gjoka nuk është thjesht një biznesmen i zakonshëm apo një biznesmen i cili ka fuqi për të ndërtuar vepra të mëdha. Ai është një biznesmen i cili, në hijen e pushtetit dhe me mbështetjen e Belinda Ballukut, përfiton të gjitha tenderat e rëndësishëm infrastrukturorë në këtë vend. Rrok Gjoka nuk është thjesht i pasur nga puna e tij, por është i pasur sepse në firmën e tij dhe në paratë e tij fshihen paratë e Belinda Ballukut. Në pasurinë e Rrok Gjokës, një pjesë e parave janë të tijat, ndërsa një pjesë janë paratë e Belinda Ballukut që i mban ai në kasafortën e firmës së tij.
Rrok Gjoka, në dy projektet kryesore që i ka marrë nga Belinda Balluku, si Tuneli i rrugës së Arbërit dhe Tuneli i Llogarasë, fsheh në pasurinë e tij 50 milionë euro të Belinda Ballukut. Pra, 50 milionë euro nga pasuria e Rrok Gjokës nuk janë të tijat, por janë të Belinda Ballukut, të cilat në letra figurojnë sikur janë të Rrok Gjokës. Kjo është e reja e fundit që i ka zbuluar SPAK për Rrok Gjokën dhe është në hetim, duke përfshirë të gjithë pasurinë e Rrok Gjokës, të cilën e lidhin ngushtë me Belinda Ballukun.
Ndërkohë që në dokumente shfaqen kompani të huaja si fituese, si në rastin e tunelit të Llogarasë, në terren është një tjetër realitet që merr formë. Është kudo Rrok Gjoka. Dhe kjo është pikërisht arsyeja pse po flitet për një “pakt të gushtit”, një marrëdhënie të ngushtë mes Belinda Balluku dhe Gjokës, ku rastësitë duken gjithnjë e më pak bindëse.
Sepse sa herë që flitet për projekte me kosto të mëdha, për tendera të diskutueshëm apo për ndërhyrje që kërkojnë fonde shtesë, emri i Gjokës, nuk mungon. Kjo nuk është më një përkim i thjeshtë, thonë ata, por një model që kërkon shpjegim.
A është normale që i njëjti operator apo rrjet kompanish të jetë gjithmonë aty ku janë paratë më të mëdha? A është normale që projektet të përballen me probleme teknike dhe megjithatë të njëjtët aktorë të vazhdojnë të përfitojnë kontrata të reja? Apo kemi të bëjmë me një sistem ku fituesit përcaktohen përpara se gara të mbyllet?
Hetimet e SPAK, përfshirë sekuestrimin e telefonit mund të jenë çelësi për të kuptuar nëse këto dyshime janë thjesht retorikë apo një realitet që deri më tani ka mbetur në hije. Sepse nëse rezulton që vendimmarrja publike është ndikuar nga marrëdhënie të tilla, atëherë nuk kemi të bëjmë vetëm me një problem procedural, por me një deformim të thellë të mënyrës si shpërndahen fondet publike.
Rrok Gjoka mbetet njeriu kyc që mban në kasafortën e kompanisë së tij paratë e vjedhura të Belinda Ballukut. Dhe pikërisht kjo është ajo që e bën këtë histori kaq të rëndë: jo vetëm dyshimet për atë që ka ndodhur, por bindja në rritje se disa aktorë nuk preken kurrë, pavarësisht se sa herë ndryshon skenari.
Por ajo po ushqehet nga një seri elementësh që përsëriten në mënyrë shqetësuese.
Së pari, procedurat. Në materialet që lidhen me hetimet e SPAK përmenden raste ku:
- janë pranuar dokumente të paplota në gara,
- janë shtyrë afate për operatorë të caktuar,
- dhe janë lejuar kompani pa kapacitete të plota teknike.
Së dyti, supervizimi. Raporte që mbyllen “pa vërejtje”, ndërkohë që sipas pretendimeve mungojnë testimet bazë: beton, hekur, kontroll strukturor. Nëse këto konfirmohen, atëherë kemi një problem serioz – sepse supervizimi është mekanizmi i vetëm që garanton cilësinë e një vepre publike.
Së treti, terreni. Në dokumente shfaqen kompani të huaja si fituese, por pyetja që ngrihet shpesh është: kush i ka kryer realisht punimet? Kush ka qenë në kantier? Kush ka gërmuar, betonuar dhe ndërtuar?
Këtu hyn në lojë emri i Rrok Gjoka, që sipas këtyre pretendimeve, shfaqet si një aktor kyç në zbatimin real të projekteve.
Tuneli i Llogarasë.
Rruga e Arbrit.
Projekte të tjera strategjike.
Në secilin rast, modeli që përshkruhet është i ngjashëm: fitues në letra, aktorë të tjerë në terren, dhe kosto që rriten me kalimin e kohës.
Kjo është arsyeja pse “pakti i gushtit” nuk shihet nga kritikët thjesht si një metaforë, por si një mënyrë për të përshkruar një mekanizëm të mundshëm funksionimi: një sistem ku vendimet politike dhe përfitimet ekonomike mund të jenë të lidhura në mënyrë jo transparente.
Deklaratat e Sali Berisha e kanë çuar këtë akuzë edhe më tej, duke folur për përqindje dhe favore në dhënien e tenderave. Edhe këto mbeten deklarata politike, por ato përkojnë me një klimë mosbesimi që është krijuar në publik.
Dhe këtu është thelbi i problemit:
Nëse këto janë vetëm rastësi, atëherë duhet të ketë shpjegime të qarta pse i njëjti model përsëritet.
Nëse nuk janë rastësi, atëherë kemi të bëjmë me diçka shumë më serioze sesa shkelje procedurash.
Sekuestrimi i telefonit të Gjokës dhe verifikimi i komunikimeve nga SPAK mund të jetë pika ku kjo histori merr drejtim: ose për të rrëzuar këto dyshime, ose për t’i kthyer ato në prova.
