Zgjedhjet e ardhshme janë larg në kohë, por pranë për një opozitë që është në krizë dhe e demoralizuar pas humbjeve të njëpasnjëshme që nga 2013. Opozita duhet të ketë një objektiv të qartë për të fituar shumicën, jo vetëm për të ricikluar humbësit kronikë në poste të vogla. Edhe pse ngjarje të papritura mund të ndryshojnë situatën, e kaluara, e tashmja, precedentët dhe sondazhet ofrojnë një pasqyrë jo fallore për pritshmëritë afatmesme; grafiku i sondazheve reflekton ndryshime graduale, jo kolaps të menjëhershëm, përveç rasteve ekstreme ekonomike.
Nuk ka indikacione bindëse për një rrotacion të shpejtë pushteti lokal pas një viti dhe parlamentar pas tre vjetësh. Shembulli hungarez tregon se kur ekziston një alternativë e fortë, opozita mund të fitojë, por nuk përbën ekuivalent direkt për Shqipërinë. Detyra kryesore e partive opozitare, veçanërisht e Partisë Demokratike si subjekti më i madh, është ndërtimi i alternativës—dhe kjo nënkupton një lidership efektiv. Në Shqipëri nuk ekziston aktualisht një lider gjithëpërfshirës; PD dhe aleatët janë parti-emra të liderëve të tyre të përjetshëm dhe PD, megjithëse në tkurrje sipas sondazheve të Eduard Zaloshnjës, ruan primatin në opozitë.
Ringritja e PD-së mund të arrihej nëse Sali Berisha të tërhiqej dhe lejonte një proces zgjedhor konkurrues për një lider të ri. Por Berisha nuk ka shfaqur gatishmëri për t’u larguar dhe po bllokon rivalët, një qëndrim që duket i motivuar edhe nga nevoja për t’u mbrojtur përpara drejtësisë dhe për raportin me posteritetin. Për këtë arsye, apeli për t’u tërhequr apo për garë të lirë shpesh rezulton i munguar në efekt. Një alternativë pragmatike është që Berisha, edhe pa qenë fitues, të angazhohet për një kuadër kushtesh që lehtëson mobilizimin e elektoratit opozitar dhe lejon zgjedhjen e tij t’u shërbejë opozitës më të gjerë.
Propozimi i Berishës për lista të hapura dhe për majhoritar kombëtar konsiderohet pozitiv dhe duhet mbrojtur në tryezën e reformës, duke pranuar kompromise të arsyeshme. Thelbi i suksesit është institucionalizimi i opozitës plurale me qëllim rrotacionin dhe bashkëqeverisjen. Modeli i qendrës së djathtë italiane tregon se partitë mund të konkurrojnë veç e veç, por të pajtohen për bashkëqeverisje dhe kod etik, duke artikuluar diversitetin dhe duke mbledhur votat e tyre. Në Shqipëri, opozitarizmi është një mozaik fraksionesh dhe subjektesh të vogla që ndajnë qëllimin e përbashkët; vetëm brenda një kuadri plural, ku PD respekton hapësirat dhe mbështet përfaqësimin e tyre në kodin zgjedhor, mund të arrihet konsolidimi i votave që rrjedh në një mundësi reale për të mposhtur mazhorancën aktuale. Unifikimi mekanik i listave nuk siguron transferim automatik të votave; suksesi shkon për një opozitë pluralë që mbledh votat e veta.
