Mëngjesin e 26 prillit 1986, pas një nate mirëmbajtjeje në reaktorin nr. 4 të centralit bërthamor të Çernobilit, dy shpërthime shkatërruan bërthamën dhe lëshuan sasi të mëdha materiali radioaktiv në atmosferë. Aksidenti konsiderohet katastrofa më e keqe bërthamore në historinë e njerëzimit dhe një nga katastrofat teknologjike më të kushtueshme me pasoja ndërkombëtare.
Mbrëmjen e 25 prillit, operatorët dhe inxhinierët po përgatiteshin për një test sigurie që u krye pa koordinimin e duhur; u çaktivizuan sistemet e sigurisë dhe u hoqën shufrat e kontrollit. Si pasojë, fuqia e reaktorit u rrit jashtë kontrollit, çoi në dy shpërthime të fuqishme dhe në lëshimin e materialeve radioaktive. Reaktori u shkatërrua dhe krijoi një re radioaktive që përfshiu pjesën më të madhe të Evropës, duke shtrirë ndotjen nga Skandinavia deri në Mesdhe. Në Greqi autoritetet morën masa mbrojtëse për qytetarët dhe për ushqimet e prodhuara.
Banorët e Pripyatit, qytet me rreth 49,000 banorë pranë centralit, u evakuuan 36 orë pas shpërthimeve, duke menduar se largimi do të ishte i përkohshëm; në realitet ata nuk u kthyen kurrë. Rreth 600,000 persona — ushtarë, zjarrfikës dhe inxhinierë, të njohur si likuidatorë — morën pjesë në operacionet e pastrimit dhe në ndërtimin e “sarkofagut” për të përmbajtur radioaktivitetin, shpesh nën kushte jashtëzakonisht të rrezikshme.
Katastrofa la pasoja të mëdha shëndetësore dhe psikologjike: shumë punonjës dhe banorë të ekspozuar zhvilluan sindromën akute të rrezatimit, kancer të tiroides, leuçemi, sëmundje kardiovaskulare dhe trauma psikologjike. Zona e përjashtimit u shtri për mbi 2,600 kilometra katrorë dhe mbeti e ndotur, duke përfshirë Pripyatin dhe reaktorin e shkatërruar.
Në dekadat e fundit, Çernobili ka mbetur simbol i rrezikut bërthamor dhe pikë reference për shkencëtarët dhe turistët. Projekti i Mbulesës së Re të Sigurt, i përfunduar në vitin 2016, garanton izolimin e reaktorit për të paktën 100 vjet dhe mundëson heqjen e materialeve bërthamore të mbetura. Ngjarjet e vitit 1986 dhe pasojat e tyre vazhdojnë të kujtojnë nevojën për siguri bërthamore, vigjilencë dhe bashkëpunim ndërkombëtar për të parandaluar katastrofa të ngjashme.
