Ndërsa fruta-perimet e importit vijnë nga Greqia, Italia apo Egjipti, produktet tona kryesisht nuk i kalojnë caqet e Ballkanit. Volumin më të madh tregtar sa i përket eksportit e kemi me Serbinë. “Në thelb pyetja është sa të përgatitur jemi ne për të konkuruar në treg të Bashkimit Europian, kur ne në këto kushte nuk jemi zot të konkurojmë me Kosovën, Maqedoninë apo me Serbinë”, tha Gjok Vuksani, ekspert bujqësie.
Ndoshta në këtë marrëdhënie tregtare qëndrojnë edhe shkaqet e përplasjeve të fundit: Serbia nisi të bllokonte një seri ngarkesash me produkte shqiptare në mënyrë të pajustifikuar, një hakmarrje ndaj masave shqiptare për sigurinë ushqimore. Që nga nëntori 2025, Shqipëria nisi kontrolle të rrepta ndaj çdo ngarkese me drithëra nga Serbia; disa ngarkesa për kafshët u kthyen prapa pasi rezultuan me aflatoksinë. Sipas ligjit shqiptar, subjekte me ngarkesa ndotësish futen në “listën e riskut” dhe në pikat doganore nënshtrohen analizave, kështu çdo ngarkesë nga Serbia ishte shënuar me “flamur të kuq”.
Fermerët shqiptarë vuajtën edhe nga përmbytjet e janarit 2026: shirat zhytën rreth 3,500 ha tokë të mbjella, përfshirë rreth 40% të serave në vend. Kriza globale pas konfliktit në Lindjen e Mesme rriti çmimet e inputeve bujqësore — plehrat kimikë shënuan rritje rreth 40%, ndërsa DAP-i dhe ureja u rritën rreth 70% krahasuar me një vit më parë. Ekspertët vlerësojnë se inputet zënë 50% të kostos së prodhimit, ndërsa punimet mekanike rreth 28%.
Informaliteti mbetet i lartë: “Qarkullimi i produkteve bujqësore në tregun e brendshëm që blihen nga fermeri është 70% deri në 80% informal”, tha Eduart Sharka. Skema e rikthyer e rimbursimit të TVSH-së 10% për prodhimin e shitur me faturë përjashton shumë fermerë: përfitojnë vetëm ata që auto-faturohen nga subjektet tregtare të regjistruara për TVSH, ndërsa ata që shesin te biznese të vogla pa TVSH mbeten jashtë, krijuar “pabarazi”. Paradoxet përfshijnë ferma të mëdha të regjistruara me TVSH që nuk marrin kompensim, ndërsa disa fermerë të vegjël përfitojnë përmes autofaturimit nga blerësi. Grumbulluesit shpesh punojnë “në të zezë” sepse TVSH aplikohet mbi vlerën e shitjes e jo mbi fitimin. Pikat e grumbullimit (rreth 240) raportohen të mos funksionojnë si duhet, pa kontrata dhe transparencë; çmimet vendosen njëanshmërisht. Fondi i planifikuar për rimbursim është 15 mln euro, por ekspertët e konsiderojnë të pamjaftueshëm.
