Opinion nga Timoni.al
Ndërsa drejtësia shqiptare ka hapur hetime për një nga projektet më të diskutueshme infrastrukturore në vend, aksin Thumanë–Kashar, vëmendja publike po zhvendoset gjithnjë e më shumë tek mënyra se si operojnë sot grupet e mëdha të biznesit në Shqipëri.
Në qendër të debatit është emri i Bashkim Ulajt, drejtues i kompanisë “Gener 2”, i cili është përfshirë në një proces hetimor nga SPAK lidhur me këtë koncesion, një projekt me vlerë të konsiderueshme financiare dhe impakt afatgjatë për buxhetin e shtetit.
Por përtej çështjes konkrete, ajo që ngre më shumë pikëpyetje është një fenomen që përmendet shpesh në qarqe mediatike dhe ekonomike: përdorimi i të ashtuquajturve “prestanome” – kompani apo individë që shfaqen si përfitues formalë të tenderave apo aktiviteteve ekonomike, ndërkohë që kontrolli real dyshohet se qëndron diku tjetër.
Në këtë kontekst përmendet edhe rasti i Marin Gjonajt dhe grupit të tij të kompanive, i njohur si “Gjonaj Group”. Ky grup përfshin një sërë biznesesh në sektorë të ndryshëm, nga telekomunikacioni te energjia dhe real estate.
Kompania Info-Telecom, e themeluar në vitin 2009, ka shënuar rritje të vazhdueshme ndër vite, duke arritur në 2022 një xhiro prej rreth 28 miliardë lekësh dhe fitime mbi 1.2 miliardë lekë para tatimit. Aktiviteti i saj shtrihet në tregje ndërkombëtare dhe përfshin shërbime si roaming data, A2P SMS dhe zgjidhje të avancuara në telekomunikacion, me partnerë globalë si Orange, Telecom Italia apo MTN Group.
Një tjetër kompani e rëndësishme brenda këtij grupi është Ener Trade, e themeluar në vitin 2018, e cila operon në tregtimin e energjisë elektrike në rajon. Gjatë krizës energjetike të viteve 2021–2022, kjo kompani ka shënuar një rritje të ndjeshme, duke kaluar nga 17 miliardë lekë xhiro në mbi 40 miliardë lekë, ndërsa fitimi ka arritur në rreth 1.6 miliardë lekë.
Këto shifra tregojnë një zgjerim të shpejtë dhe një pozicionim të fortë në treg. Por pikërisht ky ritëm i rritjes ka sjellë edhe diskutime mbi burimin e kësaj fuqie ekonomike dhe mbi lidhjet e mundshme të biznesit me projekte të mëdha publike apo interesa më të gjera ekonomike.
Në të njëjtën kohë, lëvizje të rëndësishme janë vënë re edhe në sektorin e telekomunikacionit, ku kompania Digicom – e lidhur me këtë grup – ka kaluar pjesërisht në pronësi të Albanian Telecommunications Union (ATU), një kompani që operon në infrastrukturën e fibrës optike dhe që ka lidhje me investitorë vendas.
Kjo ndërthurje interesash në sektorë strategjikë si energjia, telekomunikacioni dhe infrastruktura ngre një pyetje thelbësore: sa transparent është realisht tregu shqiptar?
A kemi të bëjmë me kompani që konkurrojnë në mënyrë të lirë dhe të ndershme, apo me një model të përqendrimit të pushtetit ekonomik në pak duar, ku kufiri mes biznesit dhe ndikimit politik bëhet gjithnjë e më i paqartë?
Përmendja e “prestanomeve” në këtë debat nuk është e rastësishme. Edhe pse e vështirë për t’u provuar pa hetime të thelluara, ky fenomen është përfolur shpesh si një mekanizëm për të shmangur vëmendjen publike dhe për të shpërndarë formalitetet e pronësisë.
Nëse këto dyshime do të marrin përgjigje apo jo, kjo mbetet në dorën e institucioneve të drejtësisë.
Por një gjë është e qartë: në një ekonomi të vogël si ajo shqiptare, ku projektet publike kapin vlera miliardëshe dhe sektorët strategjikë janë jetikë për zhvillimin e vendit, transparenca nuk është luks – është domosdoshmëri.
Dhe nëse drejtësia do të shkojë deri në fund, atëherë nuk mjafton të hetohen vetëm kontratat.
Duhet të kuptohet edhe kush qëndron realisht pas tyre.
