Fillimisht u paraqit si një vizitë rutinë, pa shumë zhurmë dhe pa transparencë. Por tashmë po bëhet e qartë se ardhja në Tiranë e ambasadores amerikane në Athinë, Kimberly Guilfoyle, dhe takimi i saj me kryeministrin Edi Rama, nuk kanë qenë aspak të rastësishme.
Sipas informacioneve të gazetës greke Kathimerini që po dalin në dritë, në qendër të kësaj vizite ka qenë një çështje konkrete dhe me peshë strategjike: hapja e rrugës për hyrjen e kompanisë greke AKTOR në sektorin minerar shqiptar, konkretisht në zonën e pasur me nikel dhe kobalt të Bilishtit.
Vetëm pak ditë pas këtij takimi, u zyrtarizua marrëveshja mes AKTOR dhe BNI Foundation për krijimin e një kompanie të përbashkët që do të merret me kërkimin, zhvillimin dhe shfrytëzimin e këtyre mineraleve strategjike. Një zhvillim që vështirë se mund të konsiderohet rastësi.
Burime për gazetën greke Kathimerini flasin për një lobim të fortë në prapaskenë, ku roli i diplomacisë amerikane ka qenë vendimtar për të mbështetur këtë projekt. Investimi, që pritet të arrijë deri në 1 miliard euro dhe të financohet në një masë të madhe nga kapital amerikan, shihet si pjesë e një strategjie më të gjerë për të siguruar burime kritike për industrinë e baterive dhe energjisë.
Zona e Bilisht konsiderohet një nga rezervat më të mëdha të nikelit në Evropë, duke e kthyer këtë projekt në një aset me rëndësi jo vetëm ekonomike, por edhe gjeopolitike.
Në këtë kontekst, takimi mes ambasadores, drejtuesit të AKTOR-it dhe kryeministrit Rama merr një tjetër kuptim: jo thjesht një vizitë protokollare, por një lëvizje e koordinuar për të garantuar realizimin e një marrëveshjeje të madhe mbi pasuritë natyrore të Shqipërisë.
Ajo që mbetet për t’u parë është nëse kjo marrëveshje do t’i shërbejë realisht interesit publik shqiptar, apo do të mbetet një tjetër shembull i vendimmarrjeve të rëndësishme të marra larg syrit të qytetarëve.
Vlera e investimit, në fazën e zhvillimit të plotë, vlerësohet të arrijë në 1 miliard euro. Me rëndësi të veçantë konsiderohet fakti se financimi do të mbështetet në një masë të madhe nga kapital amerikan, ndërsa projekti do të mbështetet teknikisht dhe në nivel këshillimor nga kompani me bazë në SHBA. Kjo përfshirje e faktorit amerikan thekson rëndësinë e projektit për zinxhirin perëndimor të furnizimit dhe shpjegon edhe përfshirjen e AKTOR-it, i cili tashmë ka zhvilluar marrëdhënie tregtare me kompani dhe institucione amerikane në fusha si tregtia e gazit natyror të lëngshëm amerikan.
Projekti vjen në një periudhë kur Evropa Perëndimore dhe SHBA po përpiqen në mënyrë aktive të ulin varësinë nga lëndët e para – dhe bateritë – me origjinë kineze. Aktualisht, Kina kontrollon pjesën më të madhe të përpunimit global të nikelit dhe kobaltit. Këto dy metale janë përbërës kryesorë të baterive litium-jon që përdoren në automjetet elektrike dhe sistemet e ruajtjes së energjisë.
Interesi investues i kësaj sipërmarrjeje greko-amerikane përqendrohet në zonën e Bilishtit në Shqipëri. Të dhënat tregojnë se kapaciteti i vlerësuar minerar i zonës tejkalon 500,000 ton nikel dhe 25,000 ton kobalt. Bazuar në këto vlerësime, bëhet fjalë për një nga rezervat më të mëdha të nikelit në gjithë Evropën.
