Reforma në Drejtësi e vitit 2016 në Shqipëri u konceptua si një masë për të luftuar pandëshkueshmërinë në politikat e larta dhe krimit. Partnerët amerikanë dhe europianë kontribuan në formimin e një sistemi të ri, duke përfshirë Prokurorinë e Posaçme (SPAK) dhe Gjykatën e Posaçme (GJKKO), që veprojnë jashtë influencës qeveritare. Reforma solli ndryshime të thella në organizimin e sistemit të drejtësisë, duke u fokusuar në pastrimin e tij përmes vetingut.
Gjatë viteve të fundit, SPAK ka arritur të ndjekë penalisht dhjetra zyrtarë e ish-zyrtarë për korrupsion, duke përfshirë dy ish-kryeministra dhe procedura hetimore për afera korruptive të mëdha. Sipas burimeve, rreth 300 milionë euro pasuri nga krimi janë sekuestruar. SPAK ka normalizuar hetimet në nivelet e larta të politikës, duke e bërë të paprekshëm askënd dhe duke kontribuar në reformat integruese të Shqipërisë në BE.
Megjithatë, zbatimi i Reformës ka hasur në vështirësi, sidomos me grumbullin e madh të dosjeve që kanë krijuar boshllëqe nga procesi i vetingut. Kjo situatë kërkon mobilizim nga qeveria për zgjidhjen e problemeve që përfshijnë numrin e limituar të gjyqtarëve dhe procedurat e zvarrta gjykuese. KLGJ ka miratuar vende vakante për ndihmës ligjorë dhe po shqyrton masa si rritja e pranimeve në shkollat e magjistraturës.
Një problem tjetër shqetësues mbetet numri i të paraburgosurve, më i lartë se ai i të burgosurve, fenomen i përhapur nga prokuroritë dhe gjykatat. Kjo kërkon vëmendje dhe zgjidhje nga autoritetet shqiptare, në përputhje me rekomandimet e ekspertëve të Këshillit të Europës.
Kritikat ndaj qeverisë dhe Kryeministrit Rama në lidhje me trajtimin e Reformës, si dhe sulmet ndaj gjyqtarëve që kërkojnë të drejtat e tyre, tregojnë për një tension mes ekzekutivit dhe sistemit gjyqësor. Ndërsa Rama shpreh shqetësim për rrogat e gjyqtarëve dhe hedh akuza ndaj sistemit, është esencial të sigurohet pavarësia e drejtësisë dhe të shmangen tensionet që ndihmojnë vetëm në degradimin e procesit reformues.
Në përfundim, SPAK ka sjellë një ndihmë të konsiderueshme për drejtësinë në Shqipëri, të cilën qeveria duhet ta mbështesë, duke siguruar një ekuilibër të duhur mes pushteteve dhe ndihmuar në procesin e integrimit evropian.
