Në mëngjesin e 8 majit 1945, dymbëdhjetë ushtarë francezë të Divizionit të 33-të Waffen-Grenadier të SS “Charlemagne” u dorëzuan trupave amerikane në Bavari. Amerikanët, zakonisht të ashpër me trupat e SS-së, i dorëzuan robërit forcave të Divizionit të 2-të të Blinduar Francez, nën komandën e gjeneralit Philippe Leclerc. Një foto e njohur pas Luftës së Dytë Botërore identifikon katër ushtarë të dorëzuar, mes të cilëve Obersturmführer Serge Krotoff dhe Untersturmführer Paul Briffaut.
Gjatë një përballjeje verbale, Leclerc akuzoi ushtarët si tradhtarë për veshjen e uniformave germane, ndërsa një prej tyre iu përgjigj duke theksuar se ai vetë kishte një uniformë të huaj amerikane. Pas kësaj, Leclerc urdhëroi ekzekutimin e robërve, të cilët refuzuan t’u lidhnin sytë dhe nën udhëheqjen e Krotoff, kënduan “La Marseillaise” duke thirrur “Rroftë Franca!” para se të qëlloheshin. Ngjarja sjell një reflektim të thellë mbi vendosjen e individëve në kampe të ndryshme gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe arsyetimin për aktet e tyre.
Pas luftës, analistat historikë shpesh e trajtuan historinë si një ndarje të thjeshtë në të mirët dhe të këqijtë, gjë që vështirëson kuptimin e realitetit të asaj kohe. Sot, pas 80 vjetësh, ndodhet një mundësi për të shqyrtuar më ftohtë dhe paanshmërisht faktorët që ndikuan në veprimet e individëve dhe figurave të njohura.
Një debat i fundit mbi rolin e figurave kolaboracioniste në shpëtimin e hebrenjve në Shqipëri theksoi se, ndonëse kishin pasur qëndrim mbrojtës, gjithashtu kishte individë që përfituan nga situata. Megjithatë, debati shfaqi përsëri ndarjen tradicionale të mirëve dhe të këqijve.
Shtrohen pyetje të rëndësishme: A ishin pro-gjermanët domosdoshmërish anti-shqiptarë? A ishin komunistët gjithmonë në interesin kombëtar? A ishin veprimet e individëve të motivuara nga interesi nacional apo nga ideologjitë e huaja? Historia është komplekse dhe e mbushur me dilema, dhe për të kuptuar ndodhitë e asaj kohe, duhet analizuar konteksti lokal dhe vendimet e individëve brenda tij.
