Koment nga Timoni.al
Avni Ponari dhe SIGAL janë sot fytyra më e qartë e një modeli grabitqar që po shkatërron tregun e sigurimeve në Shqipëri. Një kompani që prej vitesh ka dominuar tregun, por që në vend të përgjegjësisë ka zgjedhur rrugën e abuzimit sistematik: arkëton miliona nga qytetarët dhe u kthen shpinën pikërisht kur ata kanë më shumë nevojë.
Pas largimit të Uniqa Group Austria, çdo iluzion për standarde europiane ra. Rikthimi i Avni Ponarit si aksioner i vetëm i SIGAL nuk solli stabilitet apo korrektësi, por një përkeqësim të menjëhershëm dhe të matshëm të sjelljes së kompanisë ndaj qytetarëve. Shifrat zyrtare janë tronditëse dhe nuk lënë vend për interpretime: të ardhurat nga primet e sigurimeve motorike rriten ndjeshëm, ndërsa dëmshpërblimet bien muaj pas muaji. Kjo nuk është rastësi, kjo është strategji e qëllimshme për maksimizim fitimi në kurriz të ligjit dhe moralit.
SIGAL, kompania me peshën më të madhe në treg, paguan më pak dëme se kompani shumë më të vogla. Kjo është anomali e rëndë ekonomike dhe juridike. Kur një aktor dominant sillet kështu, nuk kemi thjesht shkelje kontratash, por deformim të tregut, cenim të konkurrencës dhe dëm të drejtpërdrejtë për interesin publik. Qytetarët paguajnë sigurime jo për luks, por sepse janë të detyruar me ligj, dhe në këmbim marrin vonesa, refuzime, procedura absurde dhe dëmshpërblime të cunguar.
Edhe më alarmant është roli i Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, i cili në vend që të ngrejë flamurin e kuq, është shndërruar në garant të heshtur të këtij modeli abuziv. AMF nuk sillet më si rregullator, por si një zyrë që legalizon vendime të marra në interes të kompanive të mëdha dhe kundër qytetarëve. Miratimi i koeficientëve të rinj të riskut, që rëndojnë shoferët dhe lehtësojnë kompanitë, përkon në mënyrë të dyshimtë me rikthimin e Avni Ponarit në krye të SIGAL. Kjo është më shumë se dyshim, është indikator kapjeje institucionale.
Në këto kushte, SPAK jo vetëm që duhet, por e ka detyrim ligjor të hetojë SIGAL-in dhe Avni Ponarin. Këtu nuk flitet për një kompani private që bën biznes si të dojë, por për një sektor të rregulluar me ligj, ku paratë e qytetarëve mblidhen në mënyrë të detyrueshme dhe ku çdo abuzim merr përmasa penale. Kur shifrat tregojnë model të qëndrueshëm uljeje dëmshpërblimesh, kur institucionet rregullatore heshtin dhe kur një kompani përfiton në mënyrë disproporcionale, kemi të gjitha elementet për hetim për abuzim me tregun, mashtrim dhe bashkëpunim institucional.
Avni Ponari duhet ta kuptojë qartë: kjo histori nuk mbyllet me heshtje dhe as me influencë. Kur një kompani që ai kontrollon grumbullon miliona euro nga qytetarët e detyruar me ligj dhe në të njëjtën kohë ul sistematikisht dëmshpërblimet, atëherë ora e llogaridhënies ka nisur. Kjo nuk është më çështje imazhi, por rrezik real penal.
Çdo shifër që tregon mospagim dëmesh, çdo qytetar i mashtruar, çdo vendim i dyshimtë i miratuar nga rregullatori, është provë e arkivueshme. Dhe provat nuk zhduken. Ato grumbullohen. Sot janë të dhëna financiare, nesër janë kallëzime, pasnesër janë dosje. Historia e drejtësisë së re e ka treguar: askush nuk është “shumë i madh” kur modeli i abuzimit bëhet publik dhe i dokumentuar.
Ponari duhet ta dijë se dominimi i tregut nuk të mbron, përkundrazi: të ekspozon. Sa më i madh aktori, aq më i rëndë është përgjegjësia. Dhe kur një kompani dominante sillet si grabitqare, drejtësia nuk e sheh më si biznes privat, por si kërcënim për interesin publik. Këtu fillon fundi i çdo skeme.
Heshtja e sotme e SPAK-ut nuk është amnisti. Është vetëm faza e parë. Asnjë strukturë serioze hetimi nuk godet pa pasur dosjen gati. Dhe kur godet, godet njëherë. Ata që mendojnë se koha punon për ta, zakonisht gabojnë rëndë. Koha punon për dokumentimin, jo për harresën.
Avni Ponari nuk po përballet më me kritika mediatike, por me një narrativë publike që po konsolidohet: skemë, abuzim, kapje tregu, dëm qytetarësh. Këto janë fjalë që hapin dyer hetimi, jo statuse Facebook-u. Dhe kur këto dyer hapen, nuk mbyllen me telefonata.
Mesazhi është i qartë: epoka e paprekshmërisë ka mbaruar. Çdo ditë që SIGAL vazhdon të sillet njësoj, vetëm sa thellon gropën ku po hyn. Dhe kur drejtësia të vijë te dera, nuk do pyesë sa aksione ke pasur, por sa dëme ke shkaktuar.
SPAK dihet të hetojë pikërisht raste të tilla, ku pushteti ekonomik ndërthuret me heshtjen ose bekimin institucional. Çdo vonesë përballë kësaj skeme është mesazh i gabuar për qytetarët dhe sinjal tolerance për grabitjen. Sot, SIGAL dhe Avni Ponari nuk janë thjesht çështje tregu, por provë e drejtpërdrejtë nëse drejtësia e re guxon të prekë interesat e mëdha apo jo. Qytetarët presin veprim, jo justifikime.
Heshtja e SPAK-ut përballë kësaj skeme nuk është thjesht zhgënjyese, është alarmante. Kur një kompani sigurimesh me peshë dominuese në treg shfaq për muaj me radhë një model të qartë: rritje agresive të të ardhurave nga primet dhe ulje të qëndrueshme të dëmshpërblimeve, atëherë nuk kemi të bëjmë me “keqmenaxhim”, por me indikatorë klasikë të abuzimit me tregun. Këto janë pikërisht ato raste për të cilat u krijua SPAK-u: struktura të fuqishme ekonomike që përfitojnë në mënyrë të dyshimtë nga një sistem i kapur dhe nga heshtja institucionale.
SPAK nuk mund të fshihet pas justifikimit se “është çështje administrative” apo se “i takon rregullatorit”. Kur rregullatori vetë, në këtë rast AMF, shfaq shenja të qarta pasiviteti ose bashkëpunimi faktik përmes vendimeve që favorizojnë kompanitë dhe rëndojnë qytetarët, atëherë përgjegjësia penale hyn në lojë. Bashkëveprimi mes pushtetit ekonomik dhe heshtjes institucionale është terreni klasik i korrupsionit modern, dhe pikërisht këtë duhet të hetojë SPAK.
Pse SPAK nuk reagon? Pse nuk ka asnjë njoftim për verifikim, asnjë procedim të hapur, asnjë transparencë minimale për një sektor ku qarkullojnë qindra miliona euro të mbledhura në mënyrë të detyrueshme nga qytetarët? A nuk përbën interes publik fakti që një kompani dominante paguan proporcionalisht më pak dëme se kompani shumë më të vogla? A nuk është kjo shenjë e deformimit të tregut dhe e shkeljes së barazisë konkurruese, e ndëshkueshme edhe penalisht?
Heshtja e SPAK-ut, në këto kushte, rrezikon të perceptohet si tolerancë ndaj grabitjes. Dhe toleranca, në një shtet të së drejtës, është forma më e rrezikshme e bashkëfajësisë. Qytetarët paguajnë sigurime sepse ligji i detyron, jo sepse kanë zgjedhje. Kur ky detyrim shndërrohet në burim fitimi abuziv për pak kompani të mëdha dhe askush nuk heton, atëherë kemi dështim të rëndë të drejtësisë.
SPAK-u duhet të sqarojë publikisht pse nuk ka nisur ende një hetim të thelluar për SIGAL-in dhe për rolin e Avni Ponarit në këtë model tregu. Duhet të hetojë nëse kemi të bëjmë me mashtrim sistematik ndaj konsumatorëve, me manipulim të tregut, me shmangie të qëllimshme të detyrimeve kontraktore dhe me bashkëpunim ose mosveprim të qëllimshëm të institucioneve mbikëqyrëse. Çdo ditë vonesë i jep më shumë oksigjen kësaj skeme dhe e dëmton besimin publik te drejtësia e re.
Sot, çështja SIGAL dhe Avni Ponari është test për SPAK-un. Jo test teknik, por test guximi. A është SPAK një strukturë që godet vetëm të dobëtit dhe zyrtarët periferikë, apo një institucion që ka vullnetin të përballet me interesa të mëdha ekonomike kur këto interesa prekin drejtpërdrejt xhepin dhe dinjitetin e qytetarëve? Shqiptarët nuk presin retorikë, presin veprim. Dhe veprimi fillon me hetim.
