Opinion nga Timoni.al
Prej më shumë se një dekade, emri i Bashkim Ulajt është bërë sinonim i mënyrës sesi funksionon kapja e shtetit nga oligarkia ndërtimore në Shqipëri. Jo sepse drejtësia ka folur përfundimisht, por sepse faktet publike, skemat e tenderëve, përfitimet marramendëse dhe modeli i përsëritur i koncesioneve të diskutueshme krijojnë një panoramë të qartë: pasuria publike ka përfunduar vazhdimisht në duart e të njëjtëve njerëz, në të njëjtat mënyra, me të njëjtat pasoja për qytetarët.
Përmes tenderëve, koncesioneve, lejeve mjedisore të kontestuara dhe projekteve infrastrukturore të mbështetura nga qeveri të ndryshme, Ulaj dhe rrjeti i tij janë bërë shembulli tipik i oligarkut që ndërton ekonomi personale mbi pasurinë e përbashkët. Nga guroret dhe hidrocentralet në zona të mbrojtura, te rrugë që rindërtohen edhe pse ekzistojnë, deri te projektet e mëdha kombëtare—modeli është i njëjtë: shteti jep, oligarku merr.
Skandali “DH Albania” ishte një prej rasteve më tronditëse. Një kompani e regjistruar me dokumente të rreme, në emër të një sportelisti të thjeshtë, arriti të përthithte dhjetëra milionë euro fond publik. Në fund, u dënua vetëm njeriu i gabuar, dhe as ai nuk bëri burg. Ndërsa zinxhiri politik e institucional që mundësoi aferën, mbeti sërish i paprekur. Ky episod tregon se korrupsioni nuk është vetëm akt, por sistem.
Në të njëjtën linjë futet edhe kompania 4 A-M, e lidhur me Ulajn, e cila ka marrë qindra milionë euro kontrata pavarësisht akuzave të përsëritura për parregullsi, dokumente të pasakta dhe zbatim të dyshimtë të punimeve. Asnjëherë ndëshkim real. Asnjëherë përgjegjësi.
Por kulmi i këtij modeli të “partneritetit” publik–privat është projekti Thumanë–Kashar, një prej aferave më të mëdha të këtyre viteve.
Në vitin 2018, Gener 2 propozoi ndërtimin e 21 km autostradë për 245 milionë euro. Në finalen e kontratës 13-vjeçare, shteti do të paguante 455 milionë — pra 210 milionë euro më shumë se vetë investimi. Procesi u shoqërua me dyshime për falsifikime dhe përfundoi me ndryshime politike.
Edhe anulimi nga ministrja Balluku, ndonëse i shitur si akt korrektues, përfundoi duke i hapur rrugë një kontrate edhe më të rëndë. Pas vendimit të Apelit në korrik 2021, drafti i ri solli tre ndryshime dramatike:
• Afati u rrit nga 13 në 35 vjet
• Kostoja totale për shtetin nga 455 milionë u katapultua në 1.307 miliardë euro
• U vendos tarifë 2.5 euro, ndonëse dokumentet e garës e ndalonin qartë një tarifë të tillë
Kjo nuk është thjesht kontratë. Kjo është një akt politik që i garanton oligarkut fitime të super-favorizuara në kurriz të qytetarëve dhe për dekada.
Ironia më e madhe? Segmenti Milot–Thumanë, i dhënë sërish me koncesion, është ndërtuar një herë. Rruga ekziston. Është funksionale. Të gjithë e dinë. Por përsëri paguajmë. Dhe paguajmë shumë.
Ndërkohë, ndërhyrjet mjedisore, nga Valbona te Zalli i Qarrishtës, tregojnë se përfitimi privat ka qëndruar gjithmonë mbi interesin publik dhe natyrën shqiptare. Dhe përballë këtyre vendimeve, reagimi institucional ka qenë i vakët, i vonuar, ose i munguar.
Kjo nuk është histori e një personi. Është histori e një sistemi.
Një oligarki nuk krijohet vetë. Ajo ushqehet nga politika, nga përulja e institucioneve, nga vullneti për të përdorur shtetin si bankë private dhe nga heshtja e atyre që duhet të mbrojnë paratë e qytetarëve.
Prandaj, pyetja sot nuk është “çfarë ka bërë Bashkim Ulaj?”. Pyetja e vërtetë është:
Pse Shqipëria vazhdon të funksionojë si një vend ku oligarkët projektojnë, qeveria firmos, dhe qytetarët paguajnë?
Dhe mbi të gjitha:
A do të ketë SPAK guximin të shkojë në rrënjë të skemës, tek vendimmarrësit, tek firmat, tek mekanizmi i vërtetë i përfitimeve?
Derisa këto pyetje të marrin përgjigje, Shqipëria do të vazhdojë të ndërtojë rrugë që ekzistojnë, të japë koncesione që s’kanë logjikë dhe të ushqejë një oligarki që nuk ngopet kurrë.
