Drejtësia në Shqipëri përballen me një krizë serioze, duke u përcaktuar si e vonuar dhe shpeshherë e mohuar. Gjykata e Strasburgut dhe Këshilli i Lartë Gjyqësor kanë pranuar vonesat e gjykimeve që shkelin thelbësisht të drejtat e qytetarëve. Proceset gjyqësore për çështje të zakonshme si pronësia a divorci arrijnë të zgjasin deri në 20 vjet, ndërsa qytetarët presin me shpresë për vendime që mund të vijnë pas vitit 2040.
Kjo situatë ka pasoja shkatërruese: jetë të shkatërruara, biznese që falimentojnë dhe besim të humbur në sistemin e drejtësisë. Të dhënat tregojnë se në fund të vitit 2024, mbi 20 mijë çështje priten të gjykohen në Gjykatën e Lartë, me një mesatare prej 5 vjetësh për zgjidhje, ndërsa në Gjykatën e Apelit, numri i çështjeve është mbi 50 mijë.
Reforma e fundit në drejtësi nuk ka sjellë përmirësime të dukshme. Pjesa më e madhe e gjyqtarëve janë të ngarkuar me mbi 2,300 çështje secili. Ky sistem i mbingarkuar ka kthyer drejtësinë e vonuar në një normë, duke e bërë atë një tragjedi për shoqërinë shqiptare, që ndjen mungesën e besimit në ligj dhe institucione.
Për zgjidhjen e këtij problemi, është thelbësore të ndërmerren masa konkrete, të menjëhershme dhe efikase. Propozimet përfshijnë vendosjen e ndërmjetësimit të detyrueshëm për çështjet civile dhe administrative, respektimin e afateve maksimale për vendim-marrje dhe krijimin e një Task Force Anti-Backlog për të trajtuar çështjet e vjetra.
Shtimi i kapaciteteve njerëzore, krijimi i seksioneve të specializuara në gjykata dhe trajnimi për menaxhimin e çështjeve janë po aq të rëndësishme. Përmirësimi i teknologjisë, si seancat online dhe depozitimi elektronik i padive, mund të ndihmojë në përshpejtimin e proceseve.
Është koha për një Plan Kombëtar Emergjence për drejtësinë në Shqipëri, një iniciativë që kërkon përfshirjen e të gjitha institucioneve dhe shoqërisë civile. Një angazhim i tillë është i nevojshëm për të rivendosur besimin në sistemin e drejtësisë dhe për të ndihmuar qytetarët që të mos presin për drejtësi në të ardhmen, por ta kenë atë tani.
